شهر چابک: مفهوم، اصول، ویژگی‌ها و چالش‌های پیاده‌سازی

نویسندگان

1 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

2 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران

3 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

4 گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.22059/jurbangeo.2025.382952.1996
چکیده

شهر چابک طی دهه‌های اخیر در پاسخ به چالش‌های نوظهور ناشی از شهرنشینی و با هدف ارتقای کیفیت زیست، ارائه راه‌حل‌های بدیع، منعطف و در راستای رفع نیازهای انسانی و در نهایت افزایش کارایی خدمات شهروندی مطرح شد. هدف پژوهش معرفی مفهوم، اصول، ویژگی‌ها و چالش‌های پیاده‌سازی این رویکرد در شهرهای امروز است. این تحقیق به لحاظ هدف از نوع نظری و با بهره‌گیری از روش توصیفی، مبتنی بر مرور نظام‌مند ادبیات نظری در حوزه شهرسازی انجام‌شده است. منابع با روش کتابخانه‌ای و از طریق جستجوی کتب و مقالات مربوط به این مفهوم از پایگاه‌های علمی معتبر و شناخته‌شده گردآوری‌شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، این مفهوم، در راستای تحقق توسعه پایدار شهری مطرح‌شده و بر مؤلفه‌هایی نظیر کیفیت هوای شهری، استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر، مدیریت منابع آب، فضای سبز و تنوع زیستی، حس تعلق اجتماعی و جذب سرمایه‌گذاری پایدار تأکید دارد. همچنین عواملی نظیر؛ بهبود هماهنگی بین نهادها، استفاده از فناوری‌های نوین، تدوین سیاست‌های حمایتی و مشارکت فعال شهروندان و توسعه زیرساخت‌های دیجیتال  به‌طور قابل‌توجهی می‌تواند به ارتقای عملکرد و پایداری شهر چابک کمک کند. افزون بر این، چالش‌های مالی و فنی به‌عنوان موانع اصلی در پیاده‌سازی شهر چابک شناسایی‌شده‌اند که نیازمند سرمایه‌گذاری هدفمند و همکاری بین‌المللی هستند. این پژوهش می‌تواند به‌عنوان مبنایی جهت بهبود روش‌های طراحی و مدیریت شهری در ایران مورداستفاده قرار گیرد و راهکارهایی برای ایجاد شهرهای پایدار و چابک ارائه دهد.