شناسایی و اولویتبندی فرصتها و چالشهای استفاده از متاورس در آموزش عالی با رویکرد دلفی و تحلیل سلسله مراتبی
نویسندگان
1 گروه مدیریت فناوری اطلاعات، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
2 گروه مدیریت بازرگانی و فناوری اطلاعات، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
10.22099/jsli.2026.8547چکیده
متاورس بهعنوان نسل نوین اینترنت، محیطی ترکیبی از واقعیت فیزیکی و مجازی فراهم میسازد که در آن کاربران میتوانند بهصورت همزمان، بدون محدودیت زمانی و مکانی با یکدیگر تعامل داشته باشند. در بستر آموزش عالی، این فناوری نوظهور پتانسیل بالایی در ایجاد تجربههای یادگیری تعاملی، شخصیسازی فرآیند آموزش و تسهیل ارتباطات فرامرزی دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی فرصتها و چالشهای بهکارگیری متاورس در آموزش عالی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق شامل خبرگان علمی، اعضای هیئتعلمی دانشگاهها و متخصصان حوزه متاورس است که به شیوه نمونهگیری هدفمند و بر مبنای اشباع نظری انتخاب شدند. در گام نخست، از تکنیک دلفی برای گردآوری و تحلیل دیدگاههای خبرگان در چندین مرحله استفاده شد و در مرحله دوم، برای اولویتبندی و وزندهی عوامل، روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) به کار گرفته شد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که سه عامل «قوانین و مقررات»، «امنیت اطلاعات» و «پذیرش کاربران» بیشترین تأثیر را بر موفقیت پیادهسازی متاورس در آموزش عالی دارند؛ در حالی که «هزینههای اجرا» و «کیفیت تجربه کاربری» کمترین نقش را ایفا میکنند. این مطالعه با ارائه تحلیلی جامع از فرصتها و چالشهای متاورس، پیشنهادهایی کاربردی برای سیاستگذاران و مدیران آموزشی ارائه میدهد تا از ظرفیتهای این فناوری نوآورانه به شکلی بهینه بهرهبرداری شود. نتایج تحقیق میتواند مبنای برنامهریزی برای توسعه زیرساختهای قانونی و فناورانه در مسیر پیادهسازی مؤثر متاورس در نظام آموزش عالی قرار گیرد.
