بررسی چالشهای معلمان در اجرای برنامه های درسی چندفرهنگی در مدارس چند قومیتی خراسان رضوی
نویسندگان
1 استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
2 دانشگاه آزاد اسلامی، سبزوار
doi
10.22099/jsli.2026.8548چکیده
هدف این پژوهش بررسی چالشهای معلمان در اجرای برنامههای درسی چندفرهنگی در مدارس چندقومیتی استان خراسانرضوی بود. از منظر فلسفه پژوهش، این مطالعه در چارچوب پارادایم تفسیری قرار دارد و از رویکرد استقرایی بهره میبرد و در دسته تحقیقات کیفی جای میگیرد. جامعه آماری شامل معلمان مدارس ابتدایی در مناطق چندقومیتی استان خراسان رضوی بود که ۸ نفر از آنها (۴ زن و ۴ مرد) به روش نمونهگیری هدفمند انتخاب شدند. دادهها از طریق مصاحبههای نیمهساختاریافته گردآوری شد و ابتدا بهصورت کلمهبهکلمه پیادهسازی گردید. فرآیند تحلیل دادهها در دو مرحله انجام شد: در مرحلهی باز، دادهها به واحدهای معنایی تقسیم و مفاهیم اولیه بدون پیشفرض استخراج شدند و در مرحلهی محوری، این کدها بر اساس شباهتها و روابط مفهومی در قالب مقولههای گستردهتر سازماندهی شدند. سپس مضامین استخراجشده به توصیفی جامع و منسجم از تجربههای مشارکتکنندگان تبدیل شد.مهمترین چالشهای معلمان در این مدارس در قالب ۱۰ شاخص اصلی شناسایی شد: ناهماهنگی زبانی، کمبود محتوای چندفرهنگی، موانع ساختاری و سیاستهای آموزشی، نیاز به توانمندسازی حرفهای معلمان، توجه به هویت فرهنگی دانشآموزان، ضرورت بازنگری سیاستهای مدرسه، بهرهگیری از منابع محلی، نگاه به تنوع فرهنگی بهعنوان فرصت، گسترش فعالیتهای مشارکتی و مشارکت فعال خانوادهها و جامعه. یافتهها نشان داد که موفقیت در اجرای برنامههای درسی چندفرهنگی مستلزم رفع چالشهای زبانی، محتوایی و ساختاری، ارتقای مهارتهای حرفهای معلمان، حمایت سیاستی و بهرهگیری از فرصتهای فرهنگی و اجتماعی است. نتایج پژوهش به سیاستگذاران آموزشی نشان میدهد که برای تحقق برنامههای چندفرهنگی، لازم است اصلاحات متمرکز بر زبان، محتوای آموزشی و آموزش تخصصی معلمان انجام شود، سیاستهای ساختاری مدرسه بازنگری گردد، هویت فرهنگی دانشآموزان به رسمیت شناخته شود و مشارکت خانوادهها فعالانه گسترش یابد تا محیط آموزشی فراگیر ایجاد شود.