پژواک نقش‌های جنسیتی در فضای مدرسه: مطالعه‌ای پدیدارشناختی از دید معلمان

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی و استاد تمام گروه روش ها و برنامه‌ های درسی و آموزشی‌ دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانشجوی کارشناسی ارشد برنامه‌ریزی درسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

3 عضو هیئت علمی و دانشیار گروه روش ها و برنامه‌ های درسی و آموزشی‌ دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

doi
10.22099/jsli.2026.8574
چکیده

پژوهش حاضر با هدف واکاوی ادراک معلمان از نقش‌های جنسیتی یادگیرندگان در فضای مدارس مختلط روستایی دوره ابتدایی در استان قزوین انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. میدان پژوهش شامل کلیه معلمان زن و مرد دوره ابتدایی استان قزوین بود که بر اساس ملاک‌های تعیین‌شده نمونه‌گیری به صورت هدفمند انجام شد. پس از انتخاب نمونه، با 20 نفر از معلمان مصاحبه‌های نیمه ساختاریافته انجام شد و داده‌ها با استفاده از روش کلایزی تجزیه و تحلیل شدند. در نهایت 4 مفهوم محوری شامل بازتولید نظم جنسیتی در تعاملات آموزشی، عاملیت جنسیتی پسران در یادگیری، بازتاب تفاوت‌های جنسیتی در توانمندی‌ها و نیز بازتولید نقش‌های جنسیتی در انتخاب‌های تحصیلی – شغلی به دست آمد. نتایج بیانگر آن است که معلمان، آگاهانه یا ناخودآگاه، در تفسیر و هدایت رفتارهای یادگیرندگان از الگوهای فرهنگی و کلیشه‌های جنسیتی رایج در جامعه تأثیر می‌پذیرند؛ به‌گونه‌ای که این ادراکات در نوبه‌ی خود منجر به بازتولید نابرابری‌های جنسیتی در فرایند یاددهی - یادگیری می‌شود.