بررسی انتقادی تخییر حاکم بین مجازات چهارگانه محاربه در فقه امامیه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری فرق تشیع، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
2 رییس موسسه تاریخ معاصر ایران،تهران، ایران
3 استادیار گروه شیعه شناسی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران
doi
10.22034/jis.2024.440570.1934چکیده
محاربه از عناوینی است که بهصراحت در قرآن کریم به آن اشاره شده است؛ با این حال، میان فقهای امامیه این بحث وجود دارد که آیا مجازاتهای چهارگانۀ مندرج در آیه ۳۳ سورۀ مائده بهصورت تخییری برای حاکم تشریع شدهاند، یا اینکه ترتیبی خاص میان آنها برقرار است که متناسب با نوع جرم باید مجازات مشخصی اعمال شود. این پژوهش با هدف نقد قانون مجازات اسلامی در خصوص اختیار مطلق قاضی در انتخاب یکی از چهار مجازاتِ محاربه انجام گرفته و به بررسی و تحلیل مبانی فقهی و حقوقی مرتبط با این موضوع پرداخته است. اهمیت تحقیق در آن است که پشتوانهای علمی برای منتقدان این مادۀ قانونی فراهم میآورد و راهحلی فقهی برای مسئله پیشنهاد میکند. یافتههای تحقیق نشان میدهد که با ردّ دلایل سهگانۀ قائلان به تخییر و با توجه به ظهور روایات -بهویژه صحیحۀ برید- و نیز با تکیه بر ادلۀ عقلایی همچون قاعدۀ تناسب جرم و مجازات، نظریۀ ترتیب در مجازاتهای چهارگانۀ محاربه قابل اثبات است. روش گردآوری دادهها بهصورت کتابخانهای و با بهرهگیری از نرمافزارهای تخصصی صورت گرفته و روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است.