فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

از سال‏‌های پیش از انقلاب اسلامی ایران تاکنون، یکی از اهداف مهم برنامه‌های توسعه کشور تولید و صادرات محصولات غیرنفتی بوده است. در این راستا، شناخت محصولات و فعالیت‌های تولیدی دارای مزیت نسبی و شرایط لازم برای نفوذ در بازار جهانی ضروری به‌‏نظر می‌رسد. شهرستان ارومیه، با برخورداری از شرایط اقلیمی و خاک مناسب، دارای توان بالا در تولید و صادرات گیلاس است. با این همه، وضعیت تولیدکنندگان این شهرستان در زمینه نسبت منفعت به هزینه‌ و سهم از قیمت نهایی محصول در بازار مناسب نیست. از این‌‏رو، در مطالعه حاضر، به بررسی کارآیی بازار محصول گیلاس در شهرستان ارومیه پرداخته شد. بدین منظور، ابتدا با استفاده از شاخص‌های منتخب جاذبۀ بازاریابی، تصویری از وضعیت بازار در هر کدام از مسیرهای پیش روی تولیدکننده ارائه شد و در ادامه، با استفاده از شاخص‌های سهم عوامل بازار از قیمت نهایی محصول، حاشیه بازار، ضریب هزینه‌های بازاریابی و نسبت منفعت به هزینه، به بررسی کارآیی بازار محصول گیلاس در شهرستان ارومیه پرداخته شد. نتایج نشان داد که در مجموعه مسیرهای بررسی‌شده، میانگین سهم تولیدکننده از قیمت نهایی محصول گیلاس تک‌دانه و خوشه‌ای، به‌‏ترتیب، 50/55 و 57/33 درصد بوده و بالاترین میزان حاشیه بازار عمده‌فروشی در ارقام گیلاس تک‌دانه و خوشه‌ای مربوط به مسیر تولیدکننده- عمده‌فروش- مصرف‌کننده است؛ همچنین، بالاترین میزان ضریب هزینه‌ بازاریابی در گیلاس تک‌دانه و خوشه‌ای با 28/85 و 31/86 درصد، به‌‏ترتیب، مربوط به مسیر بازاررسانی تولیدکننده_ عمده‌فروش_ صادرکننده و مسیر تولیدکننده_ عمده‌فروش_ خرده‌فروش بوده و بالاترین نسبت منفعت به هزینه گیلاس تک‌دانه با 4/26 مربوط به عمده‌فروش و برای سطوح تولیدکننده، خرده‌فروش و صادرکننده به‌‏طور میانگین، به‌‏ترتیب، برابر با 2/60، 2/81 و 1/97 بوده است. بر اساس نتایج پژوهش حاضر، در مورد گیلاس خوشه‌ای نیز نسبت منفعت به هزینه برای تولید‌کننده، عمده‌فروش و خرده‌فروش، به‏‌ترتیب، برابر با 1/8، 1/8 و 1/74 محاسبه شد. از این‏‌رو، پیشنهاد می‌شود که برای مقابله با کاهش سهم تولیدکنندگان از قیمت نهایی محصول، تمرکز بر بازار صادراتی محصول گیلاس با رویکرد استفاده از تعاونی بازاریابی تولیدکنندگان در کانون توجه قرار گیرد.