تحلیل دینامیک سناریوهای صادرات انرژی و حقابۀ هیرمند در مدیریت منابع آب منطقۀ سیستان
نویسندگان
1 استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، پژوهشکده کشاورزی، پژوهشگاه زابل، زابل، ایران
2 دکتری اقتصاد کشاورزی، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران
3 دانشیار اقتصاد کشاورزی، دانشگاه سیستان و بلوچستان زاهدان، ایران
doi
10.22059/ije.2025.389977.1862چکیده
موضوع: مطالعۀ حاضر به مدلسازی پویایی سیستم مدیریت منابع آب در منطقۀ سیستان با تمرکز بر همبست آب- غذا- انرژی پرداخته است.هدف: شبیهسازی مدل دینامیک سیستم آب، غذا، انرژی، با در نظر گرفتن نتایج تحلیل حساسیت، توسعۀ سیاستگذاری پایداری منابع آب در قالب چهار راهبرد تقاضای آب، عرضۀ آب، مدیریت منابع غذا و مدیریت منابع انرژی.روش تحقیق: مدلسازی و شبیهسازی اولیه به کمک نرمافزار ونسیم (Vensim DSS) انجام شد. اطلاعات مورد نیاز شامل میزان آب سطحی ورودی، آب تحویلی به بخش شرب و کشاورزی، تعداد چاهکهای کشاورزی، سطح زیرکشت و عملکرد محصولات کشاورزی، میزان تولید محصولات دامی و طیور و شیلات و حاملهای انرژی برای دورۀ 1385-1415 است. بعد از اعمال هرکدام از سیاستهای مدیریت تقاضا و عرضۀ آب و مدیریت منابع غذا و انرژی بهصورت مجزا بر روی مدل از بین آنها بهترین سناریوها انتخاب و بهصورت ترکیبی اعمال شد و نتایج با یکدیگر مورد مقایسه قرار گرفت.یافتهها: بر طبق نتایج مدل شبیهسازی انجامشده، در سناریو صادرات انرژی برق بهازای دریافت حقابۀ امنیت آب به میزان 4920 میلیون مترمکعب افزایش و بهدنبال آن امنیت انرژی نیز به میزان 297504 کیلووات افزایش یافت. همچنین با اعمال سناریو حذف محصولات آببر چون گندم و جو جایگزینی آن با دیگر محصولات سبب بالا رفتن امنیت آب میشود و امنیت انرژی به میزان 692399 کیلووات در ساعت نسبت به سال پایه افزایش یافت، ولی امنیت غذا بهدلیل حذف کامل این محصولات در منطقه کاهش یافت. با اعمال سیاست رعایت حقابه از جانب کشور همسایه (افغانستان) امنیت آب به میزان 9840 میلیون متر مکعب افزایش یافت که این سناریو نسبت به سناریوی پایه، رشد خیلی بیشتری داشته است. در سناریو سیاست کاهش 10 درصدی دام بزرگ و افزایش 10 درصدی دام کوچک امنیت آب به صفر افزایش یافته است.نتیجهگیری: بررسی نتایج و روند مقایسۀ دادهها نشان داد. نتایج مدلسازی سیستم پویا در منطقۀ سیستان نشان داد طی دورۀ 30 ساله، منطقۀ سیستان درزمینۀ منابع آب و تولید غذا وضعیت نامطلوبی خواهد داشت و اجرای همزمان سیاستهای صادرات انرژی، رعایت حقابه، اصلاح الگوی کشت و بهینهسازی دامداری میتواند به بهبود امنیت منابع آب، غذا و انرژی و دستیابی به پایداری منطقهای منجر شود. این راهبردها در قالب رویکرد همبست آب-غذا-انرژی نقش کلیدی در مدیریت یکپارچۀ منابع ایفا میکنند.
