ارزیابی دوره‌های اقلیمی در پیش‌بینی میزان فرونشست با استفاده از مدلسازی عددی (مطالعه موردی: آبخوان نجف‌آباد)

نویسندگان

1 استادیارپژوهشی پژوهشکده مطالعات و تحقیقات منابع آب، موسسه تحقیقات آب، تهران، ایران

2 استادیار پژوهشی، مؤسسۀ تحقیقات آب، تهران، ایران

doi
10.22059/ije.2025.386827.1855
چکیده

موضوع: رویکرد مدیریت یکی از راهبردی‌ترین اصول در بحث مدیریت منابع آب با توجه به شرایط کم‌آبی و تنش‌های اقلیمی است. این موضوع سبب شده تا رویکردهای مختلفی برای ارزیابی و شناسایی ابعاد موضوع مطرح گردد.هدف: یکی از چالش‌های ایجادشده در موضوع مدیریت منابع آب زیرزمینی، بهره‌برداری بیش از توان آبخوان بوده که سبب شده تا نشست زمین در لایه‌های رسی در آبخوان‌های آبرفتی انجام گیرد. بر این اساس، رویکرد استفاده از مدل‌های عددی برای شناسایی و پهنه‌بندی مناطق مستعد فرونشست با توجه به قابلیت پیش‌بینی بسیار کاراست.روش تحقیق: در این راستا شبیه‌سازی آبخوان نجف‌آباد که با توجه به افت بالای آبخوان در سال‌های اخیر، با استفاده از پکیج SUB در مدل MODFLOW انجام گرفت. براساس نتایج به‌دست‌آمده آبخوان تحت‌تأثیر اضافه‌برداشت ناشی از عدم مدیریت عرضه و تقاضای آب بوده و توسعه‌های انجام‌گرفته با توجه به کاهش جریان سطحی سبب شده تا فشار بر منابع آب زیرزمینی افزایش چشمگیری داشته باشد و سبب افت آبخوان از دیدگاه کمی و نشست زمین در بخش‌هایی از آبخوان شود.یافته‌ها:  نتایج نشان داد که میزان نشست زمین در بخش‌های مرکزی و خروجی آبخوان با توجه به تمرکز بالای چاه‌های بهره‌برداری بیشتر بوده و حداکثر به بیش از 30 سانتی‌متر در سال می‌رسد. این تغییرات نشست زمین با توجه به شرایط تحت‌تأثیر عمق آب زیرزمینی نسبت به نوسانات اقلیمی نیز مورد آنالیز قرار گرفت.نتیجه‌گیری: نتایج مدل نشان داد که در دوره‌های خشکسالی بیشترین میزان نشست ایجاد شده است.