مقایسۀ فهرست شاهان اشکانی در متنهای تاریخی سدۀ سوم تا پنجم ه.ق با تمرکز بر تفاوت روایت فردوسی، بیرونی و ثعالبی از شاهنامۀ ابومنصوری
نویسندگان
1 دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد نجفآباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجفآباد، ایران
doi
10.22067/jls.2021.60137.0چکیده
در بیشتر متنهای تاریخی سدههای نخستین اسلامی که بر اساس روایتهای پیش از اسلام و ترجمۀ آنها نوشته شده است، فهرستهایی از نام و سالشمار شاهان اشکانی دیده میشود که تفاوتهایی با یکدیگر دارد. با در نظر گرفتن این تفاوتها میتوان فهرست پادشاهان اشکانی را به پنج گروه تقسیم و ریشۀ روایتهای آنها را بررسی کرد. در این میان تفاوت فهرست پادشاهان اشکانی در شاهنامۀ فردوسی و روایتِ بیرونی از شاهنامۀ ابومنصوری و همچنین سخن ثعالبی از کتابی به نام شاهنامه، این پرسش را پیش میکشد که اگر فردوسی شاهنامۀ ابومنصوری را منظوم کرده است، چرا روایت منظوم او با سخن بیرونی از همین کتاب تفاوت دارد؟ در این مقاله کوشش شده تا با روشِ تحلیلِ اسناد نشان داده شود که فهرست فردوسی و بیرونی در کدامیک از پنج گروهِ مورد نظر قرار میگیرد. با در نظر گرفتن این نکته میتوان احتمال داد که دو روایت متفاوت در شاهنامۀ ابومنصوری بوده است؛ نخست روایتی نه چندان دقیق، اما متداول در میان تاریخنویسان که فردوسی آن را به نظم درآورده است و ثعالبی به بخشهایی از آن اشاره میکند و دیگری جدولی که در متنهای تاریخی به آن اشارهای نشده و بیرونی آن را به کتاب خود برده است.
