فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مسئلۀ آب در حوضۀ رودخانۀ فرامرزی هیرمند، با توجه به تأثیرات گسترده بر امنیت غذایی، آبی، اقتصادی و محیط‌زیست، روابط بین ایران و افغانستان را به‌عنوان یک چالش اساسی تحت‌تأثیر قرار داده است. اتخاذ یک رویکرد مدیریتی و سیاست‌گذاری مناسب در دیپلماسی آب، به‌منظور دستیابی پایدار به امنیت منابع آبی ضروری است. ازطرفی، ارتباط نزدیک آب، انرژی، غذا و تأثیر متقابلی که با یکدیگر دارند، باعث شکل‌گیری مفهوم جدیدی به نام همبست شده است که نقشی مهم در دستیابی به اهداف توسعۀ پایدار ایفا می‌کند. پژوهش حاضر به تحلیل دینامیک سیستم‌های مدیریت پایدار منابع آب مبتنی‌بر همبست منابع آب، انرژی و غذا در افق 32سالۀ (۱۳۷۹-۱۴۱۰) در حوزۀ آبخیز هیرمند با رویکرد دیپلماسی آب تحت سناریوهای مدیریتی به کمک نرم‌افزار ونسیم (DSS Vensim) پرداخته که در سایر تحقیقات پیشین مورد توجه نبوده است. نتایج پژوهش نشان داد با اعمال سناریو افزایش راندمان آبیاری از 35 درصد به 70 درصد بدون افزایش سطح کشت، تولید کشاورزی در منطقۀ سیستان به نسبت مدل پایه افزایش یافته است. این افزایش تولید محصولات کشاورزی از 77/65 به 99/69 هزار تن، نشان‌دهندۀ افزایش کارایی مصرف آب است. اجرای شبیه‌سازی سناریو توسعۀ سطح زیر کشت براساس افق 1404 در حوزۀ آبریز هیرمند، سبب افزایش امنیت محصولات کشاورزی در سال 1410 نسبت به سال 1379 به‌میزان 227900 تن می‌گردد. مطابق نتایج پژوهش حاضر، بهبود بهره‌وری آب، یکی از مؤثرترین ابزار در بررسی سناریوی ترکیبی، افزایش راندمان آبیاری و سناریو توسعۀ سطح زیر کشت براساس افق 1404 است. با توجه به نتایج به‌دست‌آمده پیشنهاد می‌شود به‌دلیل وابستگی منطقۀ سیستان به رودخانۀ فرامرزی هیرمند نیز، اتخاذ همبست آب، انرژی و غذا با تقویت دیپلماسی آبی به‌منظور کاهش تنش‌ و مدیریت پایدار مورد توجه سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان در حوزۀ آبخیز هیرمند قرار گیرد تا دشت سیستان از آسیب جدی ناشی از بحران آبی آینده و فجایع زیست‌محیطی حفظ گردد.