تحلیل زمانی‌ـ مکانی عملکرد سامانۀ بهره‏برداری اپراتور‌محور در توزیع آب سطحی در شرایط کمبود تأمین آب، مطالعۀ موردی شبکۀ آبیاری نکوآباد اصفهان

نویسندگان

1 گروه مهندسی آب، دانشکدۀ فناوری کشاورزی (ابوریحان)، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

2 گروه مهندسی آب، دانشکدۀ فناوری کشاورزی (ابوریحان)، دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه تهران، ایران

doi
10.22059/ije.2024.369510.1779
چکیده

این پژوهش به ارائۀ نوعی روش جامع کاربردی در ارزیابی عملکرد فنی سامانۀ بهره‏برداری اپراتور‌محور در توزیع آب سطحی تحت شرایط مختلف کمبود تأمین آب در یک شبکۀ آبیاری می‏پردازد. برای این منظور، از مدل شبیه‏ساز انتگرالی‌ـ تأخیری برای شبیه‏سازی توزیع جریان در کانال‏های اصلی و فرعی شبکۀ آبیاری نکوآباد اصفهان بهره‏گرفته شد. شرایط مرزی مدل شبیه‏ساز بر اساس تحلیل آمار تاریخی از سامانۀ تأمین آب سطحی در محل بند انحرافی و در قالب 7 سناریوی منتخب شامل شرایط نرمال تا شرایط کم‏آبی ملایم تا حاد انتخاب شد. ارزیابی فنی سامانه بهره‏برداری شامل: 1) تحلیل زمانی دبی تحویلی به آبگیرها و محاسبۀ میانگین روزانه کفایت توزیع آب در محل 13 آبگیر درجۀ 2 و 149 آبگیر فرعی و 2) تحلیل مکانی پراکندگی شاخص یادشده در سطح شبکه در قالب نقشه‏های پهنه‏بندی کفایت توزیع آب تحت هر سناریوی بهره‏برداری بود. نتایج از الگوی غالب و تکرار‌شوندۀ کاهش کفایت توزیع آب از محل منبع به سمت پایین‏دست در کانال اصلی و در هر 13 کانال درجۀ 2 بود. دامنۀ تغییرات میانگین روزانۀ شاخص کفایت توزیع آب سطحی به‌ترتیب در سناریوی نرمال تا سناریوهای کم‏آبی 10%>، 10-15%، 15-20%،20-30%، 30-40% و <40% برابر با 95-64%، 56-90%، 54-89%، 50-89%، 49-86%، 46-86% و 77-33% به دست آمد. همچنین نقشه‏های پهنه‏بندی مکانی کفایت توزیع آب حاکی از الگوی واضحی از ناکارآمدی سامانۀ بهره‏برداری در توزیع کافی آب سطحی تحت سناریوهای کم‏آبی ارائه کرده و مناطق آسیب‏پذیر شبکه را مشخص کرد.