بررسی نقش کاربری‌های مختلف اراضی در تغییرات نیترات آب‌های زیر‌زمینی (مطالعۀ موردی: دشت سیرجان استان کرمان، ایران)

نویسندگان

1 کارشناس ارشد آبخیزداری مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان سیرجان

2 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران‌

3 استادیار پژوهشی بخش تحقیقات حفاظت خاک و آبخیزداری، مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمان، ایران

doi
10.22059/ije.2024.366868.1767
چکیده

آلودگی آب‏های زیرزمینی به‏شدت تحت تأثیر کاربری‏های مختلف اراضی قرار می‏گیرد، به ‏طوری که در مناطق مختلف آلودگی‏های وسیعی در آب‏های زیر‏زمینی ایجاد می‏شود و سلامت بشر و دام و سایر موجودات زنده را به ‏خطر می‏اندازد. در این تحقیق میزان نیترات 55 منبع آبی در آبخوان دشت سیرجان بررسی شد. سپس، پلی‏گون‏بندی دشت سیرجان بر اساس 5 نوع کاربری برای تعیین نقش هر کاربری در میزان نیترات آب زیرزمینی دشت سیرجان ترسیم شد. سپس، میزان درصد مساحت و نیترات کاربری‏های مختلف به 7 کلاس تقسیم‌بندی شد. نتایج تحقیق نشان داد در دشت سیرجان کاربری مرتع دارای بیشترین سطح در آبخوان و کاربری جنگل‏های دست‌کاشت دارای کمترین سطح در آبخوان دشت سیرجان هستند. با توجه به فاصلۀ حداقل و حداکثر میزان نیترات در دشت سیرجان، نتایج نشان داد کاربری مرتع دارای تغییرات مکانی نیترات زیادی نسبت به دیگر کاربری‏ها است و کاربری صنعتی کمترین تغییرات مکانی نیترات نسبت به دیگر کاربری‏ها را دارد. به ‏طور کلی، با توجه به میانگین میزان نیترات در آبخوان دشت سیرجان نتایج تحقیق نشان داد حداقل میانگین میزان نیترات در کاربری‏های مختلف دشت سیرجان مربوط به کاربری کشاورزی با ppm 53/7 است و حداکثر میانگین میزان نیترات در کاربری‏های مختلف دشت سیرجان مربوط به کاربری صنعتی با ppm 24/10 است و میزان میانگین نیترات در کاربری‏های جنگل‏های دست‌کاشت، مرتع و مسکونی با تغییرات اندک بین کاربری‏های کشاورزی و صنعتی هستند. به‏ طور کلی، در بین همۀ کلاس‏های میزان نیترات در دشت سیرجان نتایج تحقیق نشان داد کاربری مرتع دارای بیشترین درصد مساحت و کاربری‏های صنعتی و جنگل‏های دست‌کاشت دارای کمترین درصد مساحت هستند.