نقش سازه‌های تاریخی ذخیره و انتقال آب در توسعۀ پایدار گردشگری (مطالعۀ موردی: برکه‌های جزیرۀ قشم)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری گردشگری پردیس بین‌المللی قشم دانشگاه تهران

2 مدرس دانشکدۀ گردشگری، دانشگاه تهران

doi
10.22059/ije.2024.369582.1781
چکیده

میراث فرهنگی ثروت ملی کشور محسوب می‌شوند که فقط به نسل حاضر تعلق نداشته، بلکه میراثی است که باید برای آیندگان باقی بماند. میراث فرهنگی، نقش زیربنایی برای اقتصاد کشور دارد و زمینه‌ساز حرکت در جهت دستیابی به اهداف توسعۀ پایدار است. تأمین آب همواره به عنوان یک چالش مهم برای جوامع انسانی، به‌خصوص در مناطق خشک و نیمه‌خشک مطرح بوده است. مردم جزیرۀ قشم نیز با توجه به شرایط آب‌وهوایی این جزیره از دیرباز در تأمین آب شرب با چالش‌های زیادی مواجه بوده‌اند. این چالش سبب شد مردم محلی برای تأمین آب مورد نیاز خود دست به ساخت سازه‌های ذخیره و تأمین آب بزنند، برکه به عنوان یک راه‌حل برای ذخیرۀ آب احداث ‌شده است. هدف پژوهش حاضر، واکاوی مؤلفه‌های نقش سازه‌های تاریخی آبی برکه در توسعۀ پایدار گردشگری جزیرۀ قشم است. در این تحقیق با بهره‌گیری از روش تحلیل محتوای کیفی عرفی یا قراردادی: طبقه‌ها، طبقه‌های فرعی و زیرطبقه‌های نقش سازه‌های تاریخی ذخیره و انتقال آب در توسعۀ پایدار گردشگری با تأکید بر جزیرۀ قشم، تبیین شد. در فرایند جمع‌آوری داده‌ها از فن‌هایی مانند مشاهدۀ مشارکتی، مصاحبۀ عمیق و بدون ساختار و مطالعات استدلالی اسناد استفاده شد. پس از تحلیل داده‌های تحقیق با محوریت و تأکید بر واکاوی مؤلفه‌های مؤثر بر نقش سازه‌های تاریخی آبی برکه در توسعۀ پایدار گردشگری جزیرۀ قشم، 3 طبقه، 8 طبقۀ فرعی و 38 زیرطبقه، شناسایی و تبیین شد. طبقات شامل: «پایداری اقتصادی»، «پایداری اجتماعی‌ـ فرهنگی»، و «پایداری بوم‌شناختی (زیست‌محیطی)» است و در نهایت طبقات اصلی بر پایۀ سه اصل توسعۀ پایدار تبیین و در نهایت مؤلفه‌هایی شناسایی شد و نقش سازه‌های تاریخی آبی ذخیره و انتقال آب در توسعۀ پایدار گردشگری مورد تأکید قرار گرفت.