فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

شهرنشینی پدیدۀ پیچیده و پویایی است که شامل تغییرات بزرگ‌مقیاس در کاربری اراضی در سطح محلی است. منطقۀ 22 بزرگ‌ترین منطقۀ شهر تهران است و در سال‌های اخیر شاهد افزایش ساخت‌وساز در این منطقه هستیم. هدف از انجام این پژوهش، بررسی و تحلیل رشد پراکندۀ شهری در منطقۀ 22 تهران بود. بدین منظور، شاخص‌های کمی مورداستفاده در این پژوهش شامل آنتروپی نسبی، شاخص موران، ضریب جینی، مدل و شاخص نسبت رشد عمودی به افقی بودند. روش تحقیق کنونی تحلیلی-تطبیقی و از نظر نوع، کاربردی–توسعه‌ای بود. مقدار آنتروپی جمعیت در سال 1397، 96/0 بوده و نسبت به سال 1390 افزایش یافته و به یک نزدیک‌تر شده است؛ بنابراین مقایسۀ آنتروپی سال 1397 نسبت به سال 1390 نشان‌دهندۀ پراکندگی بیشتر جمعیت در سال 1397 بود. ضریب موران منطقۀ موردمطالعه در دو مقطع زمانی 1390 و 1397 نشانگر الگوی تجمع خوشه‌ای است. با توجه به مجموع ضرایب محاسبه‌شده می‌توان گفت منطقۀ 22 شهر تهران دارای الگوی پراکنده است و الگوی پراکندگی آن تک‌قطبی کامل نیست. میزان تراکم در ناحیۀ یک بیشتر از سایر نواحی و در سایر نواحی (2، 3 و 4) الگوی پراکندگی غالب‌تر است. مطابق نتایج مدل هلدرن، در منطقۀ موردمطالعه به‌جز ناحیۀ 4، رشد شهری بیشتر در ارتباط با رشد جمعیت بوده است. نتایج شاخص VHG، نشان‌دهندۀ غالب‌بودن رشد عمودی در منطقۀ موردمطالعه است. به‌منظور کنترل مؤثر پراکندگی شهری، باید برنامۀ یکپارچه برای استفاده از اراضی شهری تدوین و استراتژی‌های توسعۀ فشرده تدوین شود.