تغییرات زمانی شاخص سلامت هیدرولوژیکی دبی جریان خروجی از تالاب نئور استان اردبیل

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد ژئومورفولوژی، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی. اردبیل، ایران

2 استاد گروه جغرافیای طبیعی (گرایش ژئومورفولوژی)، دانشکدۀ علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

3 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، مدیریت جامع حوضه‌های آبخیز دانشگاه تربیت مدرس، نور، ایران

4 دانشیار، گروه منابع طبیعی و عضو پژوهشکدۀ مدیریت آب دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.22059/ije.2023.359404.1728
چکیده

کمیت و کیفیت آب رودخانه‌ها از عواملی است که با سلامت انسان و موجودات زنده در ارتباط بوده و به‌شدت از فعالیت‌های حوضۀ ‌آبخیز متأثر است که این فعالیت‌ها به ‌طور طبیعی یا مصنوعی ناشی از اقدامات انسانی است. در همین ارتباط ارزیابی اثرات فعالیت‌های انسانی از جمله احداث سدها بر تغییرات رژیم‌ رودخانه به ‌منظور بهره‌برداری بهینه از منابع آبی ضرورت دارد. بر همین اساس، در پژوهش‌ حاضر ارزیابی تغییرات زمانی سلامت جریان خروجی از تالاب نئور در دو دورۀ قبل (1353-1366) و بعد (1366-1398) از احداث سد نئور برنامه‌ریزی شد. از همین‌رو ابتدا تغییرات زمانی سلامت رودخانۀ نئور با استفاده از نرم‌افزار Flow Health مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج بیانگر آن بود که در دورۀ قبل از احداث سد نئور مقدار شاخص Flow Health برابر 77/0 بوده است. این در حالی است که در دورۀ بعد از احداث سد یادشده مقدار شاخص سلامت جریان کاهشی و برابر 74/0 است. از بین 9 شاخص مورد بررسی نیز شاخص‌های تداوم جریان حداقل و حداقل جریان ماهانه در دورۀ مورد بررسی تغییری نداشته‌اند. در صورتی که شاخص وقوع جریان سیلابی بیشترین انحراف از شرایط طبیعی را داشته است. از سوی دیگر نتایج نشان داد بارش در محدودۀ مطالعاتی روند افزایشی غیر معنا‌دار داشته، در صورتی که دبی جریان روند کاهشی غیر معنا‌دار داشته است. نتایج پژوهش حاضر می‌تواند به ‌عنوان مبنایی برای ارزیابی اثرات سد ذخیره‌ای بر تغییرات جریان و سلامت هیدرولوژیکی رودخانۀ مد نظر قرار گیرد.