تجربه معلمان دوره ابتدایی از عوامل موثر بر پرورش خلاقیت اجتماعی: یک مطالعه پدیدارشناسانه

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد تحقیقات آموزشی دانشگاه یاسوج

2 استادیار برنامه‌ریزی درسی دانشگاه یاسوج

3 دانشیار روان‌شناسی تربیتی دانشگاه یاسوج

doi
10.22099/jsli.2022.6550
چکیده

غایت تربیت، خلاقیت است و دوره ابتدایی مرحله آغازین تجربه اجتماعی کودک به شمار می‌رود. از این‌رو، دوره ابتدایی بالقوه فرصت بسیار مغتنمی برای پرورش خلاقیت اجتماعی است و نقش معلمان این دوره در رشد و شکوفایی خلاقیت اجتماعی پر اهمیت است. این پژوهش با روبکرد کیفی با استفاده از روش پدیدارشناسی انجام شد. داده­های پژوهش از طریق مصاحبه عمیق نیمه‌ساختاریافته و به صورت تلفنی جمع‌آوری شد. با استفاده از نمونه­گیری هدفمند، از بین معلمان دوره ابتدایی با شرط معیار حداقل 10 سال سابقه معلمی، تعداد 14 معلم بر اساس معیارهای ورود به پژوهش انتخاب شدند و اشباع داده­ها حاصل شد. تحلیل مصاحبه‌ها، با استفاده از روش تحلیل مضمون و الگوی کلایزی  انجام شد. پس از استخراج موضوعی و طبقه‌بندی آنها، یافته‌ها در چهار مقوله اصلی (ویژگی‌های دانش‌آموزان، پرسش‌های واگرا، سبک روابط معلم-شاگرد، نشر اجتماعی دانش) و هشت مقوله فرعی (پشتکار، کنجکاوی، گشوده به تجربه، مدارا با ابهام، پرسش‌های واگرای معلم، پرسش‌های واگرای کتاب، سبک راهبری و اصل مشارکت) تقسیم­بندی شدند. واکاوی تجربه­های زیسته معلمان دوره ابتدایی نشان داد که این دوره بستر مناسبی برای فعلیت بخشی به قوه خلاقیت جمعی کودکان است. بر این اساس می­توان از این تجارب برای پرورش خلاقیت اجتماعی و غلبه بر رویکرد منفعلانه کسب دانش در مدارس بهره برد.