تحلیل توزیع مکانی آب معادل برف در حوضه‌های آذربایجان غربی

نویسندگان

1 استادیار بخش تحقیقات فنی و مهندسی کشاورزی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان

2 دکتری سازه ‏های آبی، کارشناس مطالعات آب‌های سطحی، شرکت آب منطقه‏ ای آذربایجان غربی

3 دکتری آبیاری و زهکشی، مدیر مطالعات پایه منابع آب، شرکت آب منطقه‏ ای آذربایجان غربی

doi
10.22059/ije.2023.353231.1706
چکیده

بخش قابل توجهی از بارش نواحی بالادست حوضه‏های آبریز استان آذربایجان غربی به‌ویژه در ماه‏های سرد سال به صورت برف است. تحلیل داده‏های این منابع برای مدیریت بهینۀ سدهای مخزنی منطقه به‌خصوص در فصل بهار که موسم ذوب برف حوضه‏های مربوطه است، بسیار حائز اهمیت است. در روش‏های سنتی متداول برای برآورد آب معادل ذخیرۀ برفی از رابطۀ گرادیان ارتفاعی (رابطۀ رگرسیون خطی بین آب معادل برف با ارتفاع نقاط برف‏سنجی از سطح آب‏های آزاد) استفاده می‏شود، که گاهی به ‏دلیل عدم برازش مناسب، برخی نقاط از محاسبات حذف می‏شوند. در این مطالعه برای داده‏های 65 ایستگاه برف‏سنجی در ماه‏های برفی سال آبی 1399ـ 1400 به جای رابطۀ گرادیان ارتفاعی، از رگرسیون خطی چهارمتغیرۀ آب معادل با ارتفاع، طول و عرض جغرافیایی (در سیستم مختصات UTM) استفاده شده است که باعث بهبود مشخصات رگرسیون (افزایش حدود 3 برابری A.R.S یعنی مربع ضریب همبستگی تعدیل‌شده یا همان ضریب تعیین و کاهش حدود 10 هزار برابری سطح معنا‏داری یعنی آلفای ضریب همبستگی) شد. همچنین به منظور بررسی بیشتر، از شبیه‏سازی روابط با شبکۀ عصبی مصنوعی (پرسپترون سه‌لایه با 3، 8 و 1 نرون در لایه‏های ورودی، میانی و خروجی) استفاده شد؛ طوری که ضریب همبستگی داده‏های برآوردی با مشاهداتی موجود برای مدل شبکۀ عصبی مصنوعی منتخب 97/0 به دست آمد.