فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تطبیق رویکرد شاعرانگی نظریه­پردازان به­عنوان چارچوب نظری در تحلیل اشعار شاعران و بازخوانی شعر آنان، می­تواند در شناخت جنبه­های کارآمدِ حوزه معرفتی شاعران، سهم بسزایی داشته باشد. به­کارگیری نظریه بوطیقای فضای گاستون باشلار (۱۹۶۲) به­عنوان یک نظریه­پرداز فرانسوی که با نگاهی منحصر به فرد، به توصیف فضاهای زیسته می­پردازد، می­تواند در امکان­سنجی به­کارگیری این رویکرد، در تحلیل شعر معاصر مؤثر باشد. از این رو، سروده­های مصطفی جمال­الدین (۱۹۹۶)، شاعر شیعیِ عراقی با دارا بودن ظرفیت­های لازم، به­عنوان نمونه انتخاب شده تا رویکرد وی، به­منزله چارچوب نظری در تحلیل اشعار، استفاده شود. در پرتو اهمیت مسئله، پژوهش حاضر با تبیینِ کلیِ رهیافت بوطیقای فضای باشلار، در توصیف پدیدار فضا، و سنجشْ در نمونه­های منتخب، با رویکرد کیفی و روش کتابخانه­ای توصیفی – تحلیلی به تطبیق نظریه باشلار بر دیوان شاعر مذکور می­پردازد. از آنجاکه معیار، مفاهیمِ شاخص و بنیادی باشلار در بوطیقای فضا (مکان، فضا، مکان­کاوی، مکان­دوستی) به­مثابه مفاهیمی کاربردی و نه صرفاً نظری است. بنابراین، نویسنده مهم­ترین شاخص­های این نگرش تحلیلی را در نمونه­ها واکاوی کرده، و فضا، خانه و تخیل آن، به­عنوان یکی از مهم­ترین جنبه­های بررسی انگاره­ها و تصاویر شاعرانه بررسی‌شده‌اند. از دستاوردهای پژوهش آن است که شناخت فضا در شعر جمال­الدین، اهمیت ویژه­ای در شناخت جهان ذهنی شاعر دارد. در شعر وی، فضا صبغه­ای وجودی، حسی، عاطفی داشته و بازنمودی از سکنی گزیدن شاعر است. از طرفی، فضا، نحوه مواجه شاعر با جهان به‌منزله مأمنی برای تخیل و سرپناهی روانی را متجلی کرده و عنصر فضا با جهان خیالیِ وی، پیوند خورده و مفهوم فضا و خانه تصویری از آرامش، صمیمت و حضور است. در یک نگاه کلی، از شعر جمال­الدین چنین برمی‌آید که در یک مفهوم هستی­شناسی عمومی در رابطه­ای شاعرانه­ که میان خرد و کلان وجود دارد، می­توان فضا را درک کرد. همخوانی و انطباق اغلب سروده­های شاعر با رهیافت بوطیقای فضای باشلار به­ویژه در مفهوم مکان­دوستی و توان این رویکرد پدیدارشناختی در تحلیل متون شعری، نیز از یافته­های پژوهش است.