فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

اطلاعات دقیق در مورد منابع رسوب معلق در سامانه‏های رودخانه‏ای ضروری است، زیرا افزایش عرضۀ رسوبات ریزدانه به یک سامانۀ رودخانه‌ای از طریق فعالیت‏های انسانی منجر به بارگذاری بیش از حد رسوب معلق در رودخانه‏ها می‏شود که بر کیفیت آب و سلامت بوم‏سازگان تأثیر منفی می‏گذارد. همچنین ،کمی‏سازی سهم نسبی منابع مختلف رسوبات معلق به ‏منظور تعیین بهترین شیوه‏های مدیریت کنترل رسوب معلق اهمیت زیادی دارد. بنابراین، نیاز فزاینده‏ای به اطلاعات قابل ‏اعتماد در مورد منشأ رسوبات ریزدانۀ حمل‏شده توسط رودخانه‏ها وجود دارد. هدف از این مطالعه، منشأیابی رسوبات معلق با استفاده از ویژگی‏های ژئوشیمیایی با استفاده از بسته Fingerpro نرم‌افزار R در کاربری/ پوشش‏های مختلف اراضی حوضۀ آبخیز واز در استان مازندران است. در پژوهش حاضر 30 نمونه خاک از کاربری‏های مختلف اراضی شامل جنگل، مرتع، اراضی کشاورزی و همچنین، اراضی کناره‏های آبراهه به‏ عنوان منابع تولید رسوب و یک نمونه رسوب معلق در خروجی حوضه برداشت شده و ویژگی‏های ژئوشیمیایی نمونه‏های خاک و رسوب شامل 59 عنصر با استفاده از دستگاه ICP-OES GBC Integra اندازه‏گیری شد. سپس، ردیاب‏های پایا و مناسب از بین 59 عنصر، برای منشأیابی رسوبات معلق با استفاده آزمون‏های آماری دامنه، کروسکال والیس و تحلیل تابع تفکیک، در بستۀ Fingerpro نرم‌افزار R شامل K،Li، P، V، Cr، Fe، Cu، Ga، Ge، Rb، Sb، Ba، Nd، Ta‌ و Wانتخاب شد. همچنین، نتایج تفکیک سهم کاربری‏ها/پوشش‏های اراضی در تولید رسوب معلق با شاخص نکویی برازش 68/80 نشان داد سهم اراضی کشاورزی، مرتع، جنگل و کناره‏های آبراهه به‌ترتیب 18/0، 90/7، 69/5 و 21/86 درصد است. در نهایت، سهم ویژۀ هر منبع در تولید رسوب معلق به ازای هر هکتار نیز محاسبه شد و نتایج نشان داد کناره‏های آبراهه و جنگل با سهم ویژه 513/0 و 0007/0 درصد به ازای هر هکتار به‏ترتیب بیشترین و کمترین مشارکت را در تولید رسوب معلق در هر هکتار دارند. نتایج همچنین نشان داد سهم ویژۀ اراضی کنار آبراهه به‏‏ترتیب 62/320، 61/394 و 85/732 برابر سهم ویژۀ کاربری‏های کشاورزی، مرتع و جنگل است. نتایج منشأیابی با روش ژئوشیمیایی در این بررسی، اطلاعات ارزشمندی دربارۀ سهم منابع تولید رسوب معلق به ‏منظور اجرای برنامه‏های مدیریتی برای حفاظت خاک و آب در اختیار مدیران و برنامه‏ریزان قرار می‏دهد.