سنجش شاخص های سر زندگی شهری در سکونتگاه های غیر رسمی (مطالعۀ موردی: سیلاب قوشخانۀ تبریز)

نویسندگان

1 دانشجوی کارشناسی ارشد شهرسازی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

2 استادیار گروه جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

doi
10.22059/jurbangeo.2021.309948.1363
چکیده

ارزیابی شاخص‌های سرزندگی شهری به‌عنوان روشی برای پی‌بردن به میزان شادابی، نشاط و حیات اجتماعی شهروندان هر جامعه‌ است، اما بررسی وضعیت مؤلفه‌های سرزندگی در میان ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی از درجة اهمیت بیشتری برخوردار است؛ چراکه بیشتر ساکنان این نواحی اقشار کم‌برخوردار و آسیب‌پذیر در جوامع هستند و ضرورت توجه به وضعیت حیات و زیست‌پذیری آنان بیشتر از شهروندان سایر نقاط شهری اهمیت دارد. هدف اصلی پژوهش توصیفی-تحلیلی حاضر، ارزیابی میزان اهمیت شاخص‌های سرزندگی شهری در میان ساکنان سکونتگاه‌های غیررسمی محلة سیلاب تبریز است. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها از روش  پرسش‌نامه و آزمون‌های رگرسیون چندمتغیره، آمارة t تک‌نمونه‌ای و کروسکال استفاده شده است. داده‌های پژوهش با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای و بررسی میدانی گردآوری شده و حجم نمونه هم براساس فرمول کوکران معادل 305 نفر برآورد شده است. شاخص‌های تعیین‌شده در این پژوهش، به‌ترتیب شاخص «روانی- اجتماعی» با 4 گویه، شاخص «کالبدی-فضایی» با 9 گویه و شاخص «تسهیلات رفاهی و خدماتی» با 9 گویه هستند. نتایج تحلیل داده‌ها و  پرسش‌نامه‌ها حاکی از آن است که از نظر ساکنان محلة سیلاب تبریز در میان مؤلفه‌های مورد مطالعه، مؤلفة روانی-اجتماعی با میانگین 43/2 بیشترین اهمیت را دارد. همچنین مؤلفة تسهیلات رفاهی-خدماتی با میانگین 18/2 در رتبة دوم و مؤلفة کالبدی-فضایی با میانگین 39/1 در رتبة سوم قرار گرفته‌اند. رتبه‌بندی مذکور بیانگر آن است که میزان اهمیت مؤلفه‌های سرزندگی شهری از نظر شهروندان محلة سیلاب تبریز یکسان نیست. یافته‌های دیگر پژوهش نشان می‌دهد که میان شاخص روانی- اجتماعی ساکنان محلة سیلاب تبریز و میزان سرزندگی در این محله، با بهره‌گیری از مؤلفه‌های «تفریح و شادی کودکان» با مقدار بتای 469/0 و «فعالیت گروه‌های فرهنگی» با مقدار بتای 398/0 رابطة معناداری وجود دارد.