تبیین فرایند شکلگیری و تکامل امنیت فضایی در سکونتگاههای غیررسمی (مطالعۀ موردی: شهرهای ایرانی)
نویسندگان
1 دانشیار گروه شهرسازی، دانشکدة مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
3 استاد گروه شهرسازی، دانشکدة مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران
doi
10.22059/jurbangeo.2021.318349.1452چکیده
در جامعة کنونی امنیت مهمترین پیششرط فضاهای شهری زیستپذیر و با کیفیت است. لزوم پرداختن به مقولة امنیت یکی از مؤلفههای مهم و تأثیرگذار در سرزندگی و ادامة حیات فضاهای شهری در مناطق اسکان غیررسمی است که سبب انجام این مطالعه با هدف تبیین مدل مفهومی و فرایند شکلگیری امنیت فضایی در این مناطق شده است. فرایند شکلگیری و تکوین امنیت فضایی تاکنون در مطالعات صورتگرفته بررسی نشده و مراحل مختلف شکلگیری آن تبیین نگردیده است؛ از اینرو هدف اصلی پژوهش حاضر ضمن بررسی شاخصها و معیارهای مؤثر بر امنیت فضایی، تبیین فرایند شکلگیری و تکوین امنیت فضایی در مناطق اسکان غیررسمی است. رویکرد روششناسی پژوهش بر مبنای روش آمیخته (کمی و کیفی) است. فرایند انجام پژوهش بدینصورت بوده است که در بخش اول، ابتدا با بررسی ادبیات نظری، منابع کتابخانهای و اینترنتی مانند پایگاههای اطلاعات علمی، مجلات تخصصی مرتبط با حوزة امنیت و اسکان غیررسمی معیارها و شاخصهای مؤثر در شکلگیری امنیت فضایی (امنیت مکان بنیاد) شناسایی و احصا شد. در بخش دوم، بهمنظور برقراری ارتباط و توالی میان ابعاد و شاخصها، ارائة مدل ساختاری و تبیین مراحل شکلگیری از روش معادلات ساختاری تفسیری بهره گرفته شد. نتایج بهدستآمدة مدل یکپارچة امنیت فضایی در 4 سطح اصلی تقسیمبندی شد که ضوابط طراحی شهری و طراحی محیطی بهعنوان تأثیرگذارترین عوامل و بازتولید و ترمیم امنیت بهعنوان تأثیرپذیرترین عوامل شناسایی شدند. در بخش بعدی، با توجه به نتایج مدل تفسیری و نظر خبرگان فرایند شکلگیری و تکامل امنیت فضایی در سکونتگاههای غیررسمی به ترتیب در چهار مرحلة بلوغ اولیة امنیت (تولید امنیت)، بلوغ ثانویة امنیت (نظارت و حفاظت از امنیت)، امنیت تصرف و درنهایت مرحلة بلوغ کامل امنیت (بازتوانی، ترمیم و بازسازی) شناسایی شد.
