تعیین سهم منابع آب سطحی و زیرزمینی در محدودۀ یک شبکۀ آبیاری بر پایۀ محاسبۀ تلفات سامانۀ بهرهبرداری، مورد مطالعاتی شبکۀ آبیاری آبشار اصفهان
نویسندگان
1 فارغ التحصیل کارشناسی ارشد گرایش سازههای آبی، گروه مهندسی آب، پردیس ابوریحان، دانشگاه تهران
2 دانشیار، گروه مهندسی آب، پردیس ابوریحان، دانشگاه تهران
3 دانشجوی کارشناسی ارشد گرایش منابع، گروه مهندسی آب، پردیس ابوریحان، دانشگاه تهران
doi
10.22059/ije.2022.342048.1634چکیده
این مطالعه با شبیهسازی فرایند توزیع آب سطحی در کانالهای آبیاری، تحلیل مکانی توزیع آب و همچنین، برآورد نیاز آب کشاورزی، اقدام به تعیین سهم منابع آب سطحی و زیرزمینی با هدف تدقیق سهم منابع آب در یک شبکۀ آبیاری کرد. در راستای دستیابی به این مهم، شبکۀ آبیاری آبشار اصفهان، با مشکلات حاد مدیریت توزیع آب، به عنوان نمونۀ مطالعاتی این پژوهش انتخاب شد. بنابراین، شبیهسازی توزیع آب بین آبگیرهای کانال اصلی و فرعی، با توسعۀ مدل شبیهساز انتگرالیـ تأخیری در محیط MATLAB صورت گرفت و تحلیل مکانی شاخص کفایت توزیع آب، در محیط GIS انجام شد. نیاز آبی محصولات الگوی کشت نیز با استفاده از برنامۀ نتوات برآورد شد. نتایج شبیهسازی در کانالهای اصلی و فرعی، بیانگر روند غالباً کاهشی کفایت تحویل آب از آبگیرهای بالادست تا پاییندست، بهخصوص تحت سناریوهای بهرهبرداری کمآبی بوده که نشان از ضعف مدیریت کارآمد توزیع آب در شبکه کانال داشت. همچنین، تحلیل مکانی کفایت توزیع آب آبیاری بیانگر ناکارآمدی تحویل آب سطحی و دلیل اصلی افزایش تعداد چاههای حفرشده توسط کشاورزان در محدودۀ شبکه آبیاری بوده است. در ادامه، سهم آب سطحی و زیرزمینی به تفکیک 59 روستای دارای حقابه مشخص شد، به طوری که آب سطحی توزیعشده در روستاهای واقع در بالادست و پاییندست هر کانال فرعی بهترتیب 35-48% و 49-60% تقاضای کشاورزی را تأمین کرده است. نتایج این تحقیق، زمینه را برای پیادهسازی سیستم حسابداری آب، با تدقیق سهم منابع آب سطحی و زیرزمینی در محدودۀ شبکۀ آبیاری، فراهم میکند.
