اثرات احداث سد بر شاخصهای تغییرات هیدرولوژیک در حوضۀ آبخیز گرگانرود
نویسندگان
1 استاد، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور
2 استادیار، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور
3 دانشجوی کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم دریایی، دانشگاه تربیت مدرس، نور
doi
10.22059/ije.2022.331812.1561چکیده
جریان رودخانهای یکی از منابع مهم آبی است که برای مصارف مختلف حائز اهمیت بوده و روند تغییرات آن در مدیریت منابع آب ضروری است و از طرفی، جریان رودخانهای توسط سدها، انحرافها، جریانهای برگشتی و توسعۀ شهری تحت تأثیر قرار میگیرد و منجر به مسائل مختلفی از جمله وقوع خشکسالی، کاهش آبدهی و مسائل محیط زیستی میشود. با توجه به اهمیت رودخانهها در تأمین آب، شناخت شرایط جریان و رژیم هیدرولیکی آنها از اهمیت بهسزایی برخوردار است. بنابراین، سازههای هیدرولیکی تأثیرات گستردهای بر شرایط هیدرولیکی رودخانه در پاییندست خود دارند. هدف تحقیق حاضر، ارزیابی اثر احدات سدهای بوستان، گلستان و وشمگیر بر تغییرات رژیم جریان پاییندست آنها است. به اینمنظور، واسنجی و اعتبارسنجی مدل هیدرولوژیک HBV در دورۀ قبل از احداث سدهای بوستان، گلستان و وشمگیر انجام شده و مقدار دبی روزانه در دورۀ بعد از احداث سدها شبیهسازی شد. در مطالعۀ حاضر، با استفادۀ نرمافزارIHA نسخۀ 1/7 و با رویکرد محدودۀ تغییرپذیری (RVA)، 33 شاخص تغییرات هیدرولوژیک (IHA) در پنج گروه اصلی (مقدار؛ تداوم؛ زمانبندی؛ فراوانی و میزان تغییرات) در ایستگاههای تحتتأثیر سدهای بوستان، گلستان و وشمگیر در دورههای قبل و بعد از احداث این سدها مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاصل از شبیهسازی ایستگاههای تحتتأثیر سد با مدل HBV نشان داد مدل در هر دو دوره (واسنجی و اعتبارسنجی) در دورۀ قبل از احداث سدها دارای کارایی خوبی هستند. نتایج نشان داد در دورۀ واسنجی ایستگاههای آبسنجی اوغان، گنبد، قزاقلی و آققلا بهترتیب با ضریب نش-ساتکلیف 52/0، 67/0 و 80/0 و 61/0 و همچنین، در دورۀ اعتبارسنجی ایستگاههای آبسنجی اوغان، گنبد، قزاقلی و آققلا بهترتیب با ضریب نش-ساتکلیف 59/0، 41/0 و 58/0 و 54/0 بهترین کارایی را دارند. براساس نتایج، شاخصهای هیدرولوژیک جریان ماهانه نشان میدهد در ایستگاه اوغان تحت تأثیر سد بوستان حدود 30 درصد، در ایستگاههای گنبد و قزاقلی تحت تأثیر سد گلستان بهترتیب حدود 52 و 30 درصد و در ایستگاه آققلا در پاییندست سد وشمگیر 49 درصد مقدار دبی جریان رودخانه در دورههای بعد از احداث سدها کاهش داشته است. نتایج حاصل از این تجزیهوتحلیل میتواند در تصمیمگیری در مورد مسائل مدیریت پایدار منابع آب برای تدوین برنامۀ مدیریت حوضه در آینده مورد استفاده قرار گیرد.
