ارزیابی راهکارهای علاج‌بخشی تهاجم آب شور با استفاده از شبیه‌سازی عددی (مطالعۀ موردی: آبخوان دشت آستانه‌ـ کوچصفهان)

نویسندگان

1 دانشیار، گروه مهندسی آب، دانشکدههای ابوریحان، دانشگاه تهران

2 استادیار پژوهشی مؤسسۀ تحقیقات آب، وزارت نیرو

3 دانشجوی دکتری، گروه مهندسی عمران آب، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

4 استادیار گروه مهندسی عمران آب، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران

doi
10.22059/ije.2022.331995.1563
چکیده

یکی از چالش‌های جدید در بهره‌برداری از منابع آب ‌زیرزمینی، تهاجم آب شور آبخوان‌های ساحلی است. افزایش بهره‌برداری بدون برنامه‌ریزی سبب کاهش تراز آب زیرزمینی شده و این موضوع سبب شده است تا گرادیان هیدرولیکی نوار ساحلی کاهش یابد و در برخی مناطق جریان آب‌ زیرزمینی معکوس شده و سبب شور شدن آبخوان شود. این مطالعه ارزیابی راهکارهای علاج‌بخشی تهاجم آب شور در آبخوان ساحلی آستانه-کوچصفهان را با استفاده از شبیه‌سازی عددی مورد بررسی قرار داده است. بررسی وضعیت فعلی این آبخوان با استفاده از پکیج SEAWAT بیانگر تهاجم 740 متر آب شور به آبخوان طی 5 سال را نشان داد که به منظور مدیریت این موضوع، 19 راهکار مدیریتی (کاهش برداشت آب زیرزمینی)، سازه‌ای (تغذیۀ مصنوعی و سد زیرزمینی) و تلفیقی (مدیریتی و سازه­ای) برای کاهش نفوذ آب شور ارائه شد. نتایج شبیه‌سازی راهکارهای مختلف علاج‌بخشی با استفاده از شاخص پایداری کیفی آبخوان که مبتنی بر میزان پس‌روی آب شور است، مورد ارزیابی قرار گرفت که نتایج نشان داد ‌این شاخص برای راهکارهای تعریف‌شده بین 14 ‌تا 65 درصد محاسبه شد. بیشترین بهبود نسبی آبخوان مربوط به راهکار S18 با کاهش 20 درصد برداشت آب، تغذیۀ ‌مصنوعی و سد زیرزمینی و کمترین بهبود نسبی آبخوان مربوط به راهکار S1 با کاهش 5 درصد بهره‌برداری است. نتایج نشان داد راهکار S1 با پس‌روی 100 متر آب و راهکار S18 با پس‌روی 480 متر آب شور همراه بوده است. نتایج به‌دست‌آمده از این مطالعه می‌تواند برای مدیریت بهره‌برداری در این آبخوان مورد استفاده قرار گیرد.