بررسی هیدروژئوشیمی منابع آب ‏زیرزمینی دشت بستان‏ آباد با استفاده از روش‏ های آماری چندمتغیره

نویسندگان

1 استاد گروه علوم زمین، دانشکدۀ علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز

2 دانشجوی دکتری هیدروژئولوژی، دانشکدۀ علوم طبیعی، دانشگاه تبریز، تبریز

doi
10.22059/ije.2021.325023.1515
چکیده

کاهش منابع آب سطحی در دشت بستان‏ آباد و بهره‏ برداری بیش از حد از منابع آب‏ زیرزمینی، باعث افت شدید سطح آب‏ زیرزمینی و درنتیجه، کاهش کیفیت آن شده است. هدف این تحقیق، بررسی غلظت عناصر اصلی، فرعی و عناصر کمیاب در منابع آب ‏زیرزمینی دشت بستان ‏آباد با روش ‏های آماری است. بنابراین، برای انجام این بررسی، 33 نمونه برای آنالیز شیمیایی یون‏ های اصلی و فرعی و شبه‌فلز و فلزات سنگین از چشمه و چاه ‏های منطقه جمع‏ آوری شد. پارامترهای فیزیکوشیمیایی نمونه ‏ها با استفاده از روش‏ های آماری چندمتغیره مانند تجزیه‌و‌تحلیل خوشه ‏ای، تجزیه‌و‌تحلیل تشخیصی و همچنین، ضریب همبستگی پیرسون بررسی شد. با استفاده از تجزیه‌و‌تحلیل خوشه ‏ای مشخص شد که نمونه ‏ها در دو خوشه واقع شده‌اند؛ خوشۀ 1 متعلق به نمونه‌های برداشتی از شرق و شمال منطقۀ مطالعه‌شده است که تحت تأثیر سازندهای تبخیری میوسن منطقه هستند، در حالی که خوشۀ 2 بیشتر متأثر از توف‏های آبرفتی کوه آتش‌فشانی سهند هستند. پارامترهای Na، Mg، NO3، PO4 و SiO2 در 5 گام به عنوان مناسب‏ترین پارامتر برای پیش ‏بینی خوشه ‏بندی تعیین شدند. افزایش شوری در افزایش تحرک و انتشار منگنز مؤثر خواهد بود. ارتباط متقابل کلسیم، آرسنیک و آهن نشان داد جذب آرسنیک به سطح هیدروکسید آهن در حضور کلسیم افزایش می‏یابد. ارتباط بین آهن و منگنز به دلیل حساسیت مشترک به تغییر در پتانسیل اکسایش-کاهش، ویژگی‏های ژئوشیمیایی مشابه و همچنین، حضور هم‌زمان هیدروکسی- اکسیدهای آهن و منگنز در لایۀ فوقانی خاک قوی خواهد بود.