فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در این مقاله با استناد به شواهد تاریخی و روایات برجای‌مانده از امام عسکری (ع‏)، تحلیلی از نقش ایشان در نهادینه‌سازی خمس در جامعه شیعه ارائه می‌شود؛ در‌حالی‌که ‏فریضه خمس با چالش‌های مختلفی مواجه شده بود. ‏محورهایی که بر اساس روایات موجود می‌توان گفت امام در زمینهٔ فریضه خمس، در آن ایفای نقش کرده‌اند، به این ترتیب است: تأکید بر فلسفه وجوب خمس، تأکید بر فراگیربودن گستره خمس (شمولی‌بودن وجوب پرداخت خمس با توجه به درآمدها)، تأکید عملی بر وجوب خمس، بیان عملی موارد مصرف خمس با مصرف آن میان نیازمندان بنی‌هاشم و رسیدگی به شبکه وکالت در جایگاه ابزار و کارگزاران اداره امور تشیع از سوی امام. با توجه به اتهام بی‌سابقه و بی‌مستند خمس‌گرفتن از منابعی به‌جز غنایم جنگی از جمله ارباح مکاسب و نپرداختن به این مسئله به تفکیک تلاش هر کدام از ائمه شیعه (ع) بر اساس تحلیل تاریخی ادوار خمس، تبیین این تحولات از زاویه امامت امام عسکری (ع) دستاورد جدیدی است که در پژوهش‌های قبلی یافت نمی‌شود؛ این مسئله از نوآوری‌های این مقاله است که به شیوه تحلیلی تاریخی و حدیثی به ‌دست‌ آمده است.