اثر پخش طبیعی سیلاب اسفند 1397 بر خصوصیات کمی و کیفی آب زیرزمینی در پهنۀ سیلابدشت بخش انتهایی حوضۀ آبریز گرگانرود
نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد آبخیزداری، دانشگاه گنبد کاووس
2 استادیار دانشگاه گنبد کاووس، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی
3 دانشجوی دکتری هیدروژئولوژی، دانشگاه شهید بهشتی
4 استادیار دانشگاه گنبد کاووس، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی
doi
10.22059/ije.2021.320806.1483چکیده
بهمنظور بررسی تأثیر سیلاب اسفندماه 1397 بر تغییرات کمی و کیفی آب زیرزمینی، پهنۀ سیلابدشت انتهایی حوضۀ آبریز گرگانرود که بهطور طبیعی در معرض سیلاب قرار گرفته بود، انتخاب شد. برای بررسی تغییرات کمی و کیفی آب زیرزمینی، بهترتیب تعداد 17 و 11 حلقه چاه مشاهدهای با پراکنش مناسب در محدودۀ مطالعهشده انتخاب شد. سپس، اطلاعات کمی (سطح آب زیرزمینی) و کیفی (11 پارامتر فیزیکوشیمیایی) چاهها در دو دورۀ قبل و بعد از وقوع سیل جمعآوری شد. ابتدا تغییرات سطح آب زیرزمینی در دو دوره با آزمون T زوجی و تراز متوسط آب زیرزمینی دردشتبررسی شد. سپس، تغییرات خصوصیات فیزیکوشیمیایی در دو دوره با استفاده از آزمون T زوجی ارزیابی شد. در نهایت، تغییرات هیدروژئوشیمیایی با استفاده از دیاگرامهای گیبس، دوروف و پایپر و کیفیت آب کشاورزی و شرب با استفاده از دیاگرامهای ویلکوکس و شولر بررسی شد. نتایج آزمون T زوجی نشان داد سطح آب زیرزمینی در 2/88 درصد چاههای مشاهدهای بعد از وقوع سیلاب افزایش معناداری داشته است. این امر باعث افزایش سطح آب زیرزمینی و همچنین، هیدروگراف واحد دشت (حدود 2 متر) بعد از وقوع سیل شده است. نتایج بررسی تغییرات پارامترهای کیفی آب زیرزمینی نشان داد در اغلب چاههای مشاهدهای بعد از سیلاب مقدار EC، آنیونها و کاتیونها (بهجز نیترات) کاهش یافته است. این امر باعث کاهش سختی آب زیرزمینی شده، اما تأثیر چشمگیری روی تیپ و رخسارههای هیدروژئوشیمیایی آب زیرزمینی سیلابدشت مطالعهشده نداشته است. این امر میتواند ناشی از شباهت هیدروشیمیایی آب نفوذی و آب زیرزمینی آبخوان دشت باشد.