فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

چرا انسان‌ها از تماشای بازنمایی رنج و مصیبت در تراژدی لذت می‌برند، درحالی‌که همان صحنه‌ها در زندگی واقعی برایشان ناخوشایند است. این مقاله کوشیده است تا آرای آدام اسمیت، فیلسوف اسکاتلندی دورۀ روشنگری، را دربارۀ مسئلۀ فوق، موسوم به «لذت تراژیک» یا «تناقض تراژدی» بکاود؛ اسمیت در کتاب نظریۀ احساسات اخلاقی، راه‌حل این مسئله را نه در نظریه‌های خودمدارانه‌ای چون دیدگاه توماس هابز (که لذت را ناشی از آگاهی بر امنیت خود می‌داند) و نه صرفاً در نظریۀ فرم‌گرایانۀ دیوید هیوم دایر بر بیان فصیح و بلیغ، بلکه در مفهوم «همدلی» جست‌وجو می‌کند. از نظر او، همدلی واکنشی خودکار نیست، بلکه فرآیندی مبتنی‌بر قوۀ خیال و داوری اخلاقی است. تماشاگر از طریق قوۀ خیال، خود را در موقعیت شخصیت قرار می‌دهد و لذت اصلی نه از رنج کشیدن، بلکه از «هماهنگی احساسات» و «تأیید» عواطف متناسب شخصیت در آن موقعیت نشئت می‌گیرد. از این رو، به‌نظر می‌رسد که این نظریه، با تأکید بر پیوند ناگسستنی میان زیباشناسی و اخلاق، همدلی را به عاملی برای پرورش فضیلت و نیکخواهی تبدیل می‌کند و لذا راه‌حلی جامع‌تر و اخلاقی‌تر از سایر راه‌حل‌های پیشنهادی برای مسئلۀ تناقض تراژدی به‌نظر می‌رسد. از آنجا که راه‌حل او از یک سو متفاوت از دیوید هیوم و از سوی دیگر شبیه ادموند برک است، مقایسۀ آن با آرای این دو متفکر و سنجش نقاط قوت و ضعف دیدگاه او در قیاس با این دو، پایان‌بخش پژوهش حاضر بوده است. روش این پژوهش توصیفی-تحلیلی بر پایۀ داده‌های کتابخانه‌ای بوده است.