برآورد بار رسوب معلق و ارزیابی همگنی و ناهمگنی دبی و رسوب (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبخیز کسیلیان، مازندران)
نویسندگان
1 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
2 دانشجوی دکترای آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
3 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران
4 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران
doi
10.22059/ije.2020.304694.1345چکیده
از آنجا که بسیاری از حوضههای آبخیز کشور ایران ایستگاه رسوبسنجی ندارند، بین اندازهگیریها و برآوردهای انجامشده اختلاف زیادی مشاهده میشود. به همین دلیل، ارزیابی استفاده از مدلهای تجربی و روشهای آماری برآورد رسوب معلق انتقال رودخانهها ضروری به نظر میرسد. هدف از تحقیق حاضر، ارزیابی همگنی و ناهمگنی، روند تغییرات میزان دبی جریان و رسوب و مقایسۀ مناسب کارایی روشهای برآورد بار رسوب معلق با استفاده از منحنی سنجه در منطقۀ مطالعهشده است. با استفاده از نرمافزار ProUCL از طریق آزمون منـ کندال و پتیت بهترتیب به تغییرات روند و ارزیابی همگنی و ناهمگنی سری زمانی دبی آب و رسوب پرداخته شد. برای برآورد رسوبدهى معلق منحنی سنجۀ یکخطی، دوخطی و حد وسط دستهها بررسی شده و بهترین روش از میان روشهای یادشده از طریق معیار R2، NSE، RMSE و SD ارزیابی و انتخاب شد. نتایج نشان داد روش حد وسط دستهها با بیشترین کارایی به عنوان روش مناسب برای این منطقه است. همچنین، نتایج حاصل از بررسی روند تغییرات دبی جریان و رسوب با استفاده از آزمون منـ کندال با سطح 5 درصد معناداری نشان داد روند به صورت نزولی بوده و نشاندهندۀ تطابق تغییرات دبی و رسوب در این منطقه است. در ارزیابی آزمون پتیت مشخص شد که سری زمانی گسسته در دبی رسوب ناهمگن و در دبی آب همگن است؛ بنابراین داشتن دانشی در ارتباط با همگنی و ناهمگنی دبی جریان و رسوب میتواند برای اقدامات حفاظتی و تعدیل آثار زیستمحیطی مؤثر باشد.