برآورد بار رسوب معلق و ارزیابی همگنی و ناهمگنی دبی و رسوب (مطالعۀ موردی: حوضۀ آبخیز کسیلیان، مازندران)

نویسندگان

1 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

2 دانشجوی دکترای آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

3 استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ منابع طبیعی و علوم زمین، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران

4 دانشیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشکدۀ کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

doi
10.22059/ije.2020.304694.1345
چکیده

از آنجا ‏که بسیاری از حوضه‏های آبخیز کشور ایران ایستگاه رسوب‏سنجی ندارند، بین اندازه‏گیری‏ها و برآوردهای انجام‏شده اختلاف زیادی مشاهده می‏شود. به همین دلیل، ارزیابی استفاده از مدل‏های تجربی و روش‏های آماری برآورد رسوب معلق انتقال رودخانه‏ها ضروری به نظر می‏رسد. هدف از تحقیق حاضر، ارزیابی همگنی و ناهمگنی، روند تغییرات میزان دبی جریان و رسوب و مقایسۀ مناسب کارایی روش‏های برآورد بار رسوب معلق با استفاده از منحنی ‏سنجه در منطقۀ مطالعه‌شده است. با استفاده از نرم‏افزار ProUCL از طریق آزمون من‌ـ ‏کندال و پتیت به‌ترتیب به تغییرات روند و ارزیابی همگنی و ناهمگنی سری زمانی دبی آب و رسوب پرداخته شد. برای برآورد رسوب‏دهى معلق منحنی سنجۀ یک‏خطی، دوخطی و حد وسط دسته‏ها بررسی شده و بهترین روش از میان روش‏های یادشده از طریق معیار R2، NSE، RMSE و SD ارزیابی و انتخاب شد. نتایج نشان داد روش حد وسط دسته‏ها با بیشترین کارایی به عنوان روش مناسب برای این منطقه است. همچنین، نتایج حاصل از بررسی روند تغییرات دبی جریان و رسوب با استفاده از آزمون من‌‌ـ ‏کندال با سطح 5 درصد معناداری نشان داد روند به صورت نزولی بوده و نشان‌دهندۀ تطابق تغییرات دبی و رسوب در این منطقه است. در ارزیابی آزمون پتیت مشخص شد که سری زمانی گسسته در دبی رسوب ناهمگن و در دبی آب همگن است؛ بنابراین داشتن دانشی در ارتباط با همگنی و ناهمگنی دبی جریان و رسوب می‏تواند برای اقدامات حفاظتی و تعدیل آثار زیست‏محیطی مؤثر باشد.