توسعۀ مدل عاملبنیان به منظور شبیهسازی رفتار بهرهبرداران بخش کشاورزی در مدیریت آب و اراضی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه مهندسی منابع آب، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
2 استادیار گروه مهندسی منابع آب، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
3 استادیار گروه سیستمهای مهندسی و خدمات، دانشکدۀ تکنولوژی، سیاست و مدیریت، دانشگاه تکنولوژی دلفت، دلفت، هلند
4 استاد گروه مدیریت آب، دانشکدۀ سیستمهای یکپارچۀ آب و حکمرانی، مؤسسۀ تحقیقات آب یونسکو، دلفت، هلند، استاد گروه مدیریت آب، دانشکدۀ مهندسی عمران، دانشگاه تکنولوژی دلفت، دلفت، هلند
5 استاد گروه مهندسی منابع آب، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
6 دانشیار گروه ترویج و آموزش کشاورزی، دانشکدۀ کشاورزی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
doi
10.22059/ije.2020.286216.1183چکیده
با توجه به تأثیرات اجتماعی و تفاوتهای موجود در بخشهای مختلف سیستم، در نظر نگرفتن ویژگیها و رفتارهای اجتماعی بهرهبرداران و توجه صرف به مدیریت همگن و بالا-پایین، رویکرد موفقی در مدیریت پایدار منابع آب نخواهد بود. مدلسازی عاملبنیان (Agent-Based Model)، رویکرد تقریباً نوینی است که به دلیل لحاظ کردن این تفاوتها، در زمینۀ مدیریت منابع آب و اراضی امکانات مفیدی را در تحلیل رفتارهای اجتماعی و مدیریت مؤثر و پایدار منابع ارائه میکند. در تحقیق حاضر، سعی شده است تا ویژگیهای رفتاری و محیطی عوامل تصمیمگیرنده در خصوص بهرهبرداری آب در بخش کشاورزی، با ارائۀ یک چارچوب مفهومی و توسعۀ مدل عاملبنیان شبیهسازی شود. به این منظور، برای تدوین مدل مفهومی و فراهم کردن امکان شبیهسازی و تحلیل رفتاری عوامل بهرهبردار (برای تعیین الگوی کشت، روش آبیاری و به تبع آن، میزان آب برداشتی در سه سطح دولت، سازمانی و کشاورزان)، از چارچوب تحلیل و توسعۀ نهادی MAIA استفاده شده است. بر این اساس، مدل عاملبنیان در یک حوضۀ پایلوت در کشور (حوضۀ آبخیز حبلهرود) کدنویسی، صحتسنجی، واسنجی و اعتبارسنجی شد. این مدل، در شبیهسازی وضعیت حوضه شامل تغییرات جریان آب سطحی، الگو و سطح اراضی زراعی و باغی و برداشت از منابع آب زیرزمینی در دورۀ تاریخی 1982ـ 2013 عملکرد مناسبی داشته است. درضمن، برای بررسی تأثیر سیاستهای حفاظتی دستگاههای دولتی بر شرایط حوضۀ آبخیز، سناریوهای دریافت و افزایش آببها در مدل تعریف شده و نتایج بررسی شد (کاهش برداشت آب بین 8 تا 32 میلیونمترمکعب صرفهجویی در برداشت آب تحت سناریوهای هزار تا دههزار ریال تعرفۀ آببها).
