شبیه سازی و ارزیابی مطلوبیت زیستگاهی رودخانه با استفاده از مدل اکوهیدرولیکی SEFA (مطالعۀ موردی: رودخانۀ کردان)
نویسندگان
1 دانش آموختۀ کارشناسی ارشد، گروه مهندسی سازه های آبی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران
2 استاد گروه مهندسی سازه های آبی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران
3 دانشیار، گروه مهندسی آبیاری و آبادانی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی کرج، دانشگاه تهران، کرج
doi
10.22059/ije.2020.289573.1215چکیده
هدف اصلی از مطالعۀ حاضر، بررسی شرایط مطلوبیت زیستگاهی در یک بازۀ معرف از رودخانۀ کردان برای گونۀ هدف آبزی (سگماهی جویباری)، با استفاده از مدل اکوهیدرولیکی SEFA است. طبق بررسیهای انجامشده تا کنون از این نرمافزار در ایران استفاده نشده است. نخست با استفاده از نقشۀ توپوگرافی رودخانۀ کردان و نرمافزار ArcGIS، هندسۀ مدل رودخانه و مقاطع عرضی ایجاد شد. محاسبات و شبیهسازی هیدرولیکی در این مدل شامل شبیهسازی تراز سطح آب با استفاده از دو روش منحنی بده-اشل و پروفیل طولی تراز سطح آب (WSP) است. واسنجی مدل WSP از طریق تنظیم ضریب زبری مانینگ برای ایجاد انطباق مناسب بین تراز سطح آب مشاهداتی و محاسباتی توسط مدل است. پس از شبیهسازی هیدرولیکی و زیستگاهی در مدل SEFA، بین هیدرولیک جریان و نیازهای زیستگاهی، با استفاده از شاخص مطلوبیت زیستگاهی (AWS)، رابطه برقرار شد و منحنیهای بده- زیستگاه گونۀ هدف در بازۀ مطالعهشده استخراج شد. با بررسی بازۀ رودخانه، بهترین بدههای ارزیابیشده (m3/s 05/2ـ 063/2) برای گونۀ هدف، مشخص شد. بر اساس سری زمانی ماهانۀ جریان و زیستگاه، در ماه بهمن میزان مطلوبیت در 75 درصد روزهای این ماه بیشتر از 03/2 m2/m است که نسبت به سایر ماهها در این ماه حداکثر مطلوبیت رخ میدهد و کمترین مساحت مطلوب وزنی (شهریور) 13 درصد است. توزیع مطلوبیت زیستگاهی در بدههای مختلف نشان داد مطلوبیت در بخشهای میانی و پاییندست بیشتر است.