فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

با گسترش و توسعه فناوری‌های نوظهور حوزه ارتباطات و اطلاعات (ICT) و به‌کارگیری بیش‌ازپیش هوش مصنوعی در رسانه‌های اجتماعی، دموکراسی‌ها با مسائل بنیادینی در خصوص اثرگذاری این فناوری بر زندگی سیاسی مواجه شدند که نیازمند شناسایی و تبیین است در این راستا هدف پژوهش ، شناسایی و تبیین مکانیسم‌های اثرگذاری فناوری هوش مصنوعی بر فرایند «انتخابات» به‌عنوان یکی از ارکان مردم‌سالاری و نیز تحلیل پیامدهای نامطلوب آن می‌باشد. این مطالعه با استفاده از روش اسنادی و تحلیل محتوای کیفی متون و منابع نظری و تجربی مرتبط با حوزه هوش مصنوعی، رسانه‌های اجتماعی و مشارکت سیاسی در بازه زمانی 2016 تا 2025 انجام شد به این نحو که با روش نمونه‌گیری هدفمند، غنی‌ترین و مرتبط‌ترین آن‌ها برای تحلیل انتخاب و داده‌ها با استفاده از تکنیک تحلیل مضمون کدگذاری و مقوله‌بندی شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که هوش مصنوعی از طریق پنج مکانیسم فنی اصلی شامل «هدف‌گیری خرد رأی‌دهندگان»، «اتاق‌های پژواک و فیلتر حباب»، «جعل عمیق»، «ربات‌های سیاسی-اجتماعی» و «کمپین‌های دروغین» بر ادراک و رفتار رأی‌دهندگان تأثیر می‌گذارد. این مکانیسم‌ها درنهایت به پیامدهای سیاسی-اجتماعی نظیر مشروعیت‌زدایی از رسانه‌های رسمی، قطبی‌شدن فضای سیاسی، افزایش نفرت‌افکنی و خشونت، و تشدید نابرابری انتخاباتی منجر می‌شوند. نتایج پژوهش تأکید می‌کند که اثرگذاری هوش مصنوعی بر انتخابات، ماهیتی فنی-شناختی (از جنس قدرت نرم) دارد و اصلاح اطلاعات نادرست با چالش‌های ‌شناختی متعددی مانند «اثر ادامه‌دار»، «اثر معکوس جهان‌بینی» و «مقاومت روان‌شناختی» مواجه است. لذا، هرگونه سیاست‌گذاری برای مصون‌سازی انتخابات از دست‌کاری هوشمند، می‌بایست بر اقدامات پیش‌دستانه و ارتقای سواد رسانه‌ای و تفکر تحلیلی شهروندان متمرکز شود.