نخبگان علمی و فناوری‌های نوین به‌مثابه منابع قدرت نرم جمهوری اسلامی ایران

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشکده الهیات و ادیان، دانشکاه شهید بهشتی، تهران، ایران

doi
چکیده

قدرت نرم، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی قدرت ملی در عصر دانایی‌محور، نقش تعیین‌کننده‌ای در ارتقاء جایگاه کشورها در نظام بین‌الملل ایفا می‌کند. در این چارچوب، علم، فناوری و نخبگان علمی به‌عنوان منابع راهبردی قدرت نرم، می‌توانند موجب افزایش جذابیت، مشروعیت و نفوذ معنوی کشورها شوند. جمهوری اسلامی ایران، با تمرکز بر تولید علم، تربیت نخبگان، و توسعه فناوری‌های نوین در حوزه‌هایی چون نانو، زیست‌فناوری، هوافضا و شرکت‌های دانش‌بنیان، ظرفیت‌هایی برای تقویت قدرت نرم خود ایجاد کرده است.این مقاله با بهره‌گیری از نظریه قدرت نرم جوزف نای، نظریه سرمایه نمادین پیر بوردیو، و چارچوب دیپلماسی علمی، به تحلیل نقش نخبگان علمی و فناوری‌های نوین در ارتقاء تصویر بین‌المللی ایران می‌پردازد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل اسنادی است و داده‌ها از منابع علمی، گزارش‌های رسمی، و پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر گردآوری شده‌اند.یافته‌ها نشان می‌دهد که نخبگان علمی ایران، با تولید دانش بومی، تعاملات علمی بین‌المللی، و حضور در مجامع علمی جهانی، می‌توانند به‌عنوان سفیران غیررسمی قدرت نرم عمل کنند. آنان با ایفای نقش در روایت‌گری علمی، الگوسازی فرهنگی–تمدنی، و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان، ظرفیت‌هایی برای تصویرسازی مثبت از ایران در سطح منطقه‌ای و جهانی فراهم می‌کنند. با این حال، تحقق این نقش‌ها مشروط به رفع چالش‌هایی چون مهاجرت نخبگان، ضعف در روایت‌گری رسانه‌ای، فقدان سیاست منسجم در دیپلماسی علمی، و گسست میان نخبگان و سیاست‌گذاران است.