طبلِ باز: یک ابزار و دو کاربرد (با تکیه بر بیتی از شاهنامۀ فردوسی)

نویسندگان

1 دانشگاه اصفهان

doi
10.22067/jls.v52i4.83932
چکیده

این نوشتار کوششی برای دریافت مفهوم دیگری از واژۀ «طبلِ­ باز» بوده که در فرهنگ­ها وارد نشده است. هرچند که در لغت­نامه­ها به معنا و کاربرد «طبلِ ­باز» به عنوان ابزاری برای شکار پرندگان، پرداخته­اند، امّا جای­گیری این واژه در بیت زیر از شاهنامۀ فردوسی و ابهاماتی که برای شارحان شاهنامه به­وجود آورده بود، بهانه‌ای شد که نگارنده جستاری تازه را دربارۀ این واژه پی­گیرد و ضمن بررسی معنای مضبوط در واژه­نامه­ها، با ارائۀ شواهد گوناگون از آثار نظم ­و ­نثر متون فارسی ­و ­عربی، بیان کند که «طبلِ­ باز» تنها در شکارگاه استفاده نمی‌شده است و می­توان کاربرد دیگری از این ابزار را در صحنه­های نبرد متون حماسی، تاریخی و داستان­ها مشاهده کرد. فردوسی می­گوید:   چو خورشید بر چرخ بگشاد راز   سپهدار جنگی بزد طبلِ باز