واکاوی مفهوم مشارکت در بازآفرینی بافتهای تاریخی مبتنی بر مرور نظاممند و تحلیل محتوا
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی ، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 دانشیار، گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران
3 دانشیار، گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران
4 استاد، گروه شهرسازی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران ، ایران
doi
10.22080/usfs.2025.28799.2510چکیده
چکیدهدر عصر حاضر، بازآفرینی بهعنوان رویکردی نوین در حوزۀ حفظ و احیای بافتهای تاریخی، جایگزین روشهای پیشین شده است. یکی از تمایزات اساسی این رویکرد با سایر روشها، تأکید بر مشارکت فعال و فراگیر ذینفعان در فرایند بازآفرینی است. با این حال، تحقق مشارکت مؤثر و کارآمد مستلزم درک عمیقی از مفهوم و عملکرد آن در بازآفرینی است. از این رو، این پژوهش با هدف درک و شناسایی ساختار، عملکرد و اثرگذاری مشارکت در بازآفرینی بافتهای تاریخی و شناسایی ابعاد اثربخشی آن انجام شد. این پژوهش در مرحله جستوجو و انتخاب منبع مبتنی بر روش مرور نظاممند چهارمرحلهای پریزما، طی جستوجو در پایگاههای استنادی برتر علمی با کلیدواژههای «بازآفرینی»، «بافت تاریخی» و «مشارکت»، ۶۳۵ منبع شناسایی نمود که از میان آنها ۷۰ منبع برای پاسخ به پرسش اصلی پژوهش انتخاب گردید. سپس با بهرهگیری از تحلیل محتوای کیفی، کدگذاری و استخراج مضامین، یافتهها به سه دستهی ساختار، عملکرد و اثرگذاری مشارکت در بازآفرینی بافتهای تاریخی دستهبندی گردید. ساختار شامل سه مقولهی پویایی، انسجام و شمولیت؛ عملکرد شامل پنج مقولهی بستر، عامل مؤثر، الزام قانونی شروع، سازوکار و تفاهم؛ و اثرگذاری در دو سطح شهروندی و سازمانی، هر یک با چهار بُعد اثربخشی، شناسایی شدند. نتایج نشان میدهد که برای بهرهمندی حداکثری از عملکرد مشارکت با ویژگیهای ساختاری یادشده، توجه به اثرگذاری آن ضروری است. اجرای صحیح مشارکت در سطح سازمانی، از طریق مدیریت ابعاد سیاسی، برنامهریزی، فرهنگی و اقتصادی، زمینهساز تحقق مشارکت در سطح شهروندی با ابعاد اجتماعی-سیاسی، اجتماعی-فرهنگی، کالبدی-محیطی، نهادی و سیاسی-اقتصادی خواهد شد.