طبقهبندی و تعیین تغییرات رژیم جریان آب رودخانهای با استفاده از شاخصهای هیدرولوژیکی IHA مطالعۀ موردی: (رودخانۀ خرمارود - استان گلستان)
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
2 دانشیار گروه آبخیزداری و مدیریت مناطق بیابانی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
3 استاد گروه آبخیزداری و مدیریت مناطق بیابانی دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
4 دانشیار گروه آبخیزداری و مدیریت مناطق بیابانی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان
5 دانشیار گروه تنوع زیستی و مدیریت اکوسیستمها، پژوهشکدۀ علوم محیطی، دانشگاه شهید بهشتی تهران
doi
10.22059/ije.2019.269287.982چکیده
در تحقیق حاضر با استفاده از شاخصهای تغییرات هیدرولوژیکی IHA، تغییرات رژیم هیدرولوژیکی در دو دورۀ آماری «رژیم جریان طبیعی» و «رژیم جریان تغییریافته» در ایستگاه هیدرومتری نوده خاندوزه واقع در خروجی حوضۀ آبخیز تیلآباد (استان گلستان) بررسی شد. براساس روش IHA، در مجموع 67 پارامتر آماری توسط نرمافزار IHA7 محاسبه شد؛ این پارامترها به دو گروه شاخصهای تغییرات هیدرولوژیکی IHA در محدودۀ هدف RVA و مؤلفۀ جریان محیط زیستی EFCs تقسیم شدند. به منظور تفکیک و تعیین میزان اختلاف معنادار بین مقادیر میانگین دوره با رژیم جریان طبیعی نسبت به دورۀ رژیم جریان تغییریافته از آزمون رقم معناداری استفاده شد. برای طبقهبندی رژیم جریان نیز روش طبقهبندی توسعهیافته توسط کوئسلاتی و همکارانش به کار برده شد. نتایج تحقیق حاضر نشان میدهد الگوی رژیم جریان آب سالانه طی دورۀ آماری 1346 تا 1395 از طبقۀ «رواناب دائمی PR» به «دائمی با سیلابهای ناگهانی PF» تغییر کرده است. فعالیتهای انسانی در حوضۀ آبخیز تیلآباد سبب کاهش مقادیر جریانهای کم، دبی حداقل و میانگین ماهانه، مدت زمان تداوم جریان، تعداد پالسهای جریانهای زیاد، مدت زمان تداوم سیلابهای کوچک و بزرگ، میانگین حداقل جریانهای یک، هفت و 90 روزه و همچنین میانگین حداکثر جریانهای هفت و 90 روزه در هر سال آبی شده و به عکس سبب افزایش مقدار و فراوانی دبی اوج سیلابهای کوچک و بزرگ، تعداد روزهای جریان با دبی صفر، فراوانی جریانهای خیلی کم و میانگین حداکثر جریان یکروزه در هر سال آبی شده است. همچنین، تغییر مدت تداوم و زمان وقوع رخدادهای جریانهای زیاد و خیلی کم سالانه را در پی داشته است.