شناسایی تهدیدات و ظرفیتهای دیجیتال در حوزۀ سلامت روان شهری ایران
نویسندگان
1 دانشیار، گروه شهرسازی، دانشکدۀ معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت ایران، تهران، ایران.
2 دانشجوی کارشناسیارشد، گروه برنامه ریزی شهری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران
3 دانشجوی دکتری، گروه شهرسازی و طراحی شهری، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیتمدرس، تهران، ایران
doi
10.22080/usfs.2025.29097.2518چکیده
با توسعۀ روزافزون فناوریهای دیجیتال، تهدیدات و ظرفیتهای متعددی برای سلامتروان شهروندان پدید آمده است. رشد سریع این فناوریها و دیجیتالی شدن زندگی شهرنشینی در ایران نیز چالشها و ظرفیتهای تازهای را در حوزه سلامتروان ایجاد کرده است. با این حال، تاکنون هیچ مطالعهای به طور خاص به بررسی این ظرفیتها و تهدیدات در شهرهای ایران نپرداخته است. بههمین منظور این پژوهش با هدف تلفیق دیدگاههای متخصصان و پژوهشهای داخلی و شناسایی و تحلیل تهدیدات و ظرفیتهای مرتبط با سلامتروان دیجیتال در محیطهای شهری ایران انجام شده است. این پژوهش یک مطالعه کاربردی است که یک رویکردی ترکیبی کیفی را در پیش گرفته است. بدین منظور، علاوه بر مرور نظاممند و تحلیل محتوای پژوهشهای مرتبط، تلاش شده است تا از طریق انجام مصاحبههای عمیق با متخصصان و فعالان این حوزه، دیدگاههای تخصصی و تجربیات دستاول نیز گردآوری شود. ابتدا با مرور نظاممند منابع علمی، مطالعات مرتبط با سلامت روان دیجیتال شهری از پایگاههای معتبر جمعآوری و طی مراحل غربالگری، 16 مقاله واجد شرایط برای تحلیل محتوای مقولهای باقی ماند. سپس در گام بعدی، بهمنظور تکمیل و تعمیق دادهها، مصاحبههای عمیق با متخصصان و فعالان حوزه سلامتروان دیجیتال انجام شد. دادههای حاصل از هر دو بخش تلفیق و نتایج نهایی استخراج گردید. یافتههای این پژوهش نشان میدهد، عوامل مدیریتی با بیشترین سهم (51.07٪ فرصت و 23.34% تهدید از مقولات تحلیل شده) نقش محوری در سلامتروان دیجیتال شهری دارند. مهمترین فرصت مدیریتی، امکان گسترش مراقبتهای متمرکز بر بیمار و مهمترین تهدید آن، تشدید شکاف دیجیتالی نسلی میباشد. در بعد فردی، 21.71٪ مقولات بر افزایش تابآوری و آگاهی و اطلاعات عمومی شهروندان در خصوص سلامتروان تاکید دارند، در حالی که کمبود مهارت و سواد دیجیتال، اصلیترین تهدید فردی با 39.34% شناخته شد. همچنین عوامل اجتماعی-فرهنگی با سهم (12.54٪ فرصت و 31.76% تهدید از مقولات تحلیل شده) و عوامل محیطی (با 14.68% فرصت و 5.47% تهدید) کمترین سهم را داشتند.. نتایج حاکی از آن است که اگرچه فناوریهای دیجیتال پتانسیل قابل توجهی برای بهبود دسترسی به خدمات سلامتروان، افزایش آگاهی عمومی و توانمندسازی افراد دارند، اما در صورت عدم مدیریت صحیح و توجه به چالشهای موجود، میتوانند پیامدهای منفی قابل توجهی بر سلامتروان جامعه شهری داشته باشند.
