فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بنادر به‌عنوان مکان‌های کلیدی در تجارت و شبکه‌های حمل‌و‌نقل، نه‌تنها دروازه‌های اقتصادی ملی و منطقه‌ای محسوب می‌شوند، بلکه ارتباط متقابل و پویایی با ساختارهای اجتماعی، اقتصادی و زیست‌محیطی شهرهای میزبان خود دارند. توسعۀ بنادر می‌تواند رشد اقتصادی این شهرها را تقویت کند، اما در عین حال، جهانی‌شدن و پیشرفت‌های فناوری، این رابطه را پیچیده‌تر کرده است. این پژوهش با رویکرد پژوهشی مبتنی بر توصیفی-تحلیلی از نوع کمی به بررسی این روابط پیچیده میان بنادر و شهرهای میزبان آن‌ها در منطقۀ دریای کاسپین می‌پردازد و برای دست‌یابی به این هدف از روش تصمیم‌گیری چندمعیاره (فوکام و مارکوس)، همبستگی اسپیرمن و شاخص مرکزیت نسبی بهره می‌برد. نتایج نشان می‌دهد که همبستگی مثبتی میان توسعۀ بندر و رشد شهر وجود دارد، اما نوع این رابطه در شهرهای مختلف متفاوت است. در برخی شهرها، فعالیت بندر بر فعالیت شهر غلبه دارد و شهر برای توسعه، وابسته به بندر است (مانند انزلی، نوشهر، ترکمن‌باشی، اکتائو و ماخاچ‌قلعه)، در‌حالی‌که در برخی دیگر (مانند باکو)، شهر استقلال اقتصادی خود را حفظ کرده و فعالیت‌های شهری بر فعالیت‌های بندری غلبه دارد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که رویکردهای برنامه‌ریزی و سرمایه‌گذاری در بنادر و شهرهای بندری باید با توجه به ویژگی‌های خاص هر منطقه اتخاذ شود. درنهایت، پژوهش پیشنهاد می‌کند که دولت‌ها برای تضمین توسعۀ پایدار، به کاهش اثرات منفی زیست‌محیطی فعالیت‌های بندری، تقویت همکاری‌های بین مدیران شهری و بندری و تنوع‌بخشی به اقتصاد شهرهای بندری توجه ویژه‌ای داشته باشند.