تحلیل ساختار فضایی جمعیت سکونتگاههای شهری و روستایی (مطالعه موردی: استان زنجان)
نویسندگان
1 دانشیار گروه جغرافیای انسانی، دانشگاه تهران
2 استادیار گروه جغرافیای سیاسی، دانشگاه تهران
3 کارشناس ارشد برنامهریزی آمایش سرزمین، دانشگاه تهران
doi
10.22059/jurbangeo.2015.55347چکیده
از چشماندازهای جدید در برنامهریزی توجه به مسئلۀ فضا و سازمان فضایی است که نیازمندیها، ویژگیهای فضا و اجزای سازمان فضایی را بررسی میکند. یکی از اجزای کلیدی سازمان فضایی، جمعیت است. جمعیت یکی از عناصر بنیادی در برنامههای اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی محسوب میشود، بنابراین شناخت ساختار، ابعاد و گستردگی فضایی آن از ابزارهای مهم تصمیمگیری و برنامهریزی به شمار میرود. درک توزیع و پویایی جمعیت در فضا، در برنامهریزی برای منطقۀ جغرافیایی کاربرد بسیاری میتواند داشته باشد. لذا با توجه به اهمیتی که سازمان فضایی جمعیت در برنامهریزیها دارد، این پژوهش به تبیین ساختار فضایی توزیع جمعیت در قالب سکونتگاههای شهری و روستایی در سطح استان زنجان اختصاص دارد. هدف اصلی پی بردن به وضعیت تعادل و توازن در توزیع فضایی جمعیت استان زنجان است. روش تحقیق در این پژوهش، توصیفی - تحلیلی و نحوۀ گردآوری اطلاعات بهصورت کتابخانهای - اسنادی است. مدلهای تجزیه و تحلیل سازمان فضایی از جمله مدل رتبه - اندازه، حد اختلاف طبقهای، طبقهبندی سکونتگاههای شهری بر اساس طبقهبندی طرح پایۀ آمایش سرزمین کشور، مدل مجاورت نزدیکترین همسایگی برای بررسی توزیع فضایی جمعیت در سطح استان زنجان استفاده شده است. نتیجۀ حاصل از تجزیه و تحلیل وضع موجود توزیع فضایی جمعیت در قالب سکونتگاههای شهری و روستایی نشان میدهد که درست اجرا نشدن برنامههای بلندمدت استان اسناد فرادست موجب ایجاد چند قطب رشد و به حاشیه رفتن برخی مناطق گردیده است و موجب بهوجود آمدن بیتعادلیهایی با شکاف عمیق در میان سکونتگاههای استان و نیز موجب ایجاد تمرکز جمعیت و فعالیت نامتوازن در سطح استان شده است.
