ارزیابی و تحلیل عوامل مؤثر بر شکل گیری محلات حاشیه نشین در کلانشهرهای ایران (مطالعه موردی: کلانشهر اهواز)
نویسندگان
1 استادیار جغرافیا و برنامهریزی شهری، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه جامع امام حسین (ع)، تهران، ایران.
2 استادیار گروه مهندسی شهرسازی، دانشگاه سلمان فارسی کازرون، کازرون، ایران
doi
10.22080/usfs.2025.27455.2456چکیده
این پژوهش به بررسی و تحلیل عوامل مؤثر در پیدایش و گسترش حاشیه نشینی در کلانشهر اهواز میپردازد. با این هدف که ضمن تبیین شاخصهای اسکان غیر رسمی به تحلیل اثرات اقتصادی، اجتماعی، سیاسی بر حاشیه نشینی بپردازد. نوع پژوهش کاربردی و روش بررسی آن ترکیبی از روشهای تحقیق اسنادی، توصیفی و تحلیلی است. اطلاعات مورد نیاز این تحقیق بر حسب نوع فرضیات و اهداف تحقیق، از طریق نتایج تفصیلیسرشماریعمومی نفوس و مسکن، طرحهای مختلف مرتبط ازجمله طرحهای جامع و تفصیلی شهر اهواز، نقشه 1:2000 وضع موجود شهر اهواز و همچنین از طریق اسناد، مجلات و کتب مرتبط با موضوع، ابزار پرسشنامه، مصاحبه و مشاهده بدست آمده است. جامعة آماری پژوهش شامل متخصصان و خبرگان حوزه حاشیه نشینی میشود که روش نمونهگیری به صورت گلوله برفی بوده و از این طریق از 30 نفر از خبرگان مصاحبه گرفته شده است. برای تجزیه و تحلیل دادهها و بررسی متغیرها از رویکرد معادلات ساختاری واریانس محور و کوواریانس محور در نرمافزار Smart PLS 3.2.6 استفاده شده است.نتایج این پژوهش نشان میدهد عوامل اقتصادی با 78 درصد از واریانس متغیر شکلگیری محلات حاشیهنشین کلانشهر اهواز بیشترین تأثیر را بر شکلگیری اینگونه سکونتگاهها در شهر اهواز داشته است. عوامل اجتماعی با 73 درصد و عوامل سیاسی با 69 درصد در مرتبههای بعدی اثرگذاری بر شکلگیری و گسترش محلات حاشیهنشین کلانشهر اهواز قرار دارند. در میان عوامل اقتصادی؛ وضعیت بازار زمین و مسکن (ارزان بودن قیمت زمین در مناطق حاشیه نشین)، در میان عوامل اجتماعی؛ جنگ تحمیلی و در میان عوامل سیاسی؛ اجرای سیاستهای تمرکزگرایی بیشترین تأثیر را بر شکلگیری و گسترش محلات حاشیهنشین کلانشهر اهواز داشتهاند و سایر متغیرها در مرتبههای بعدی قرار دارند.