بررسی پتانسیل منابع آبی کارست پرآو-بیستون بهعنوان منابع تأمین آب پایدار اکوسیستمهای زاگرس
نویسندگان
1 استادیار، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه تهران، تهران
2 کارشناسی ارشد، دانشکدۀ جغرافیا، دانشگاه خوارزمی، تهران
doi
10.22059/ije.2018.266517.958چکیده
آبهای زیرزمینی یکی از منابع طبیعی مهم جهانی برای جوامع و نیز فعالیتهای کشاورزی و صنعتی هستند. یکی از منابع مهم کارست، منابع آبی آن است. شناخت عوامل مؤثر در تغذیۀ چشمهها و همچنین تعیین مناطق با پتانسیل بالای منابع آب کارستی، میتواند به ما برای مدیریت منابع آب کمک کند. هدف از تحقیق حاضر، تعیین پتانسیل منابع آب تودۀ کارستی پرآو-بیستون است. برای شناخت منشأ کارستی چشمههای منطقۀ مطالعهشده از آنالیز هیدروشیمیایی آب آنها استفاده شد. تیپ آب کربناته، رخسارۀ کلسیک، قرارگرفتن در ناحیۀ چپ نمودار پایپر و بررسی نسبت مولار، همگی، نشاندهندۀ منشأ کارستی چشمههای منطقۀ مطالعهشده است. در پژوهش حاضر با استفاده از مدل TOPSIS و بررسی هشت متغیر سنگشناسی، تراکم گسل، بارش، تراکم آبراهه، شیب، ارتفاع، جهت شیب و پوشش گیاهی، به تعیین پتانسیل منابع آب زیرزمینی در تودۀ کارستی پرآو-بیستون اقدام شد. به این منظور، برای استانداردسازی لایهها از منطق فازی و برای تعیین وزن هر یک از لایهها از روش تحلیل سلسلهمراتبی (AHP) استفاده شد. در نهایت با اجرای مدل، نقشۀ پتانسیل منابع آب کارست منطقۀ مطالعهشده به دست آمد. بررسی نقشۀ نهایی، بیانکنندۀ تأثیر زیاد دو عامل سنگشناسی و گسلها در پتانسیل منابع آب کارست هستند، بهطوری که طبقات با پتانسیل بالا، منطبق بر سازندهای ضخیملایۀ آهکی با تراکم زیاد گسلها و شکستگیهای محلیاند. از نظر سنگشناسی، طبقه با پتانسیل خیلی زیاد منطبق بر واحد آهک بیستون با خالصترین نوع آهک و بخشهایی از رادیولاریتهاست. در کل، چشمههای پرآبی مانند سرابله، بیستون، برناج، شاه حسین و ورمنجه در طبقات با پتانسیل زیاد و خیلی زیاد قرار میگیرند که نشاندهندۀ برآورد مناسب مدل از مناطق با پتانسیل بالای منابع آب کارست است.
