واکاوی ساختارها و سازوکارهای اثرگذار بر فرایندهای غیررسمی موجد پراکندهرویی در منطقه کلانشهری تهران
نویسندگان
1 استاد گروه شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران،ایران
2 دانشیار گروه شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران،ایران
3 دکتری شهرسازی، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران،ایران
doi
10.22080/usfs.2024.26374.2401چکیده
رشد و گسترش مناطق کلانشهری بهعنوان یک پدیده جهانی در حال تبدیل به فرم غالب شهرنشینی بهویژه در کشورهای درحالتوسعه است. علیرغم اهمیت فزاینده این فرم رشد شهری، مطالعه چندانی در خصوص پویاییهای چندبعدی عوامل و سازوکارهای محرک پراکندهرویی شهری-منطقهای مشاهده نمیشود. در پژوهش حاضر، ساختارها و سازوکارهای اثرگذار بر فرایندهای غیررسمی موجد رشد و گسترش فضایی فزاینده منطقه کلانشهری تهران مورد واکاوی قرار گرفته است. این پژوهش، کیفی بوده و برای گردآوری اطلاعات از مصاحبههای نیمه ساختاریافته عمیق استفاده شده است. تجزیهوتحلیل اطلاعات براساس رویکرد نظریهپردازی دادهبنیاد ساختگرا صورت گرفته است. مشارکتکنندگان پژوهش شامل فنسالاران علمی و دولتی ( اعم از استادان دانشگاه، مدیران شهری و کارشناسان شهرداری، استانداری، اداره راه و شهرسازی، سازمان ملی زمین و مسکن، جهاد کشاورزی، منابع طبیعی و ... ) بوده و روش نمونهگیری آن بهصورت غیرتصادفی هدفمند و بر مبنای روش نمونه گیری گلولهبرفی است. مطابق نتایج، در کدگذاری اولیه 289 عبارت کلیدی، در کدگذاری متمرکز 130مفهوم، در کدگذاری محوری 64 مقوله فرعی و نهایتاً درکدگذاری نظری 34 مقوله اصلی گسترده شناسایی شد. در مجموع، با توجه خروجی کدگذاری نظری، تمامی مقولات اصلی گسترده در قالب 7 مقوله اصلی کلان یکپارچه و الگوی نظری پژوهش را شکل دادند. با توجه به تحلیل دادهها، 4 ساختار اقتصادی و اقتصاد سیاسی ، ساختارها و دلایل بنیادین، ساختارهای قانونی و ساختارهای قضایی-حقوقی در سطح کلان و ساختارهای سازمانی-نهادی، بخش خصوصی و اجتماعی در سطح میانی بر فرایندهای غیررسمی زمینهساز تصرف زمین و رشد و گسترش فضایی منطقه کلانشهری تهران اثرگذارند