شناسایی عوامل و پیشرانهای مؤثر بر کارکرد شهرهای کوچک در سیستم شهری ناحیۀ مرکزی استان فارس
نویسندگان
1 استادیار طراحی و برنامه ریزی شهری، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
2 کارشناس ارشد برنامهریزی منطقهای، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.ایران.
3 استاد، گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران
doi
10.22080/usfs.2023.24642.2322چکیده
شهرهای کوچک از اجزای مهم سیستمهای شهری محسوب میشود از این رو مطالعه کارکرد و نقش این شهرها در برنامهریزی و توسعۀ منطقهای امری ضروری است. کارکرد واسطهای این شهرها بین سکونتگاههای شهری و روستایی و ارائۀ خدمات در سطح محلی، آنها را به عناصر راهبردی در توسعۀ متعادل یک سیستم شهری تبدیل کرده است. سیستم شهری استان فارس نیز در چند دهه گذشته با دو پدیدۀ افزایش شدید تعداد شهرهای کوچک و پدیدۀ نخست شهری مواجه بوده است. با توجه به ارتباط بیشتر شهرهای کوچک ناحیۀ مرکزی استان فارس با کلانشهر شیراز و تأثیرات متقابل کارکردی که بر روی هم دارند، شناسایی عوامل و پیشرانهای مؤثر بر کارکرد شهرهای کوچک موجود در این ناحیه در راستای بهبود سیستم شهری آن ضروری است. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی – تحلیلی است. جهت شناسایی و استخراج اولیۀ عوامل و پیشران مؤثر بر کارکرد این شهرها از مطالعات اسنادی و پیشینۀ تحقیق و همچنین نظر کارشناسان استفاده شد. در نهایت 37 عامل و پیشران در ابعاد اقتصادی، زیربنایی، اجتماعی، مدیریت و برنامهریزی و زیستمحیطی با بهرهگیری از پویش محیطی و بومیسازی شناسایی شد و سپس پرسشنامهای به شکل ماتریس 37×37 تنظیم شد و توسط 17 نفر از متخصصین مرتبط تکمیل گردید. دادههای جمع آوری شده با استفاده از روش تحلیل اثرات متقابل، بهعنوان یکی از روشهای آیندهپژوهی و با استفاده از نرمافزار MICMAC مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان میدهد که عوامل و پیشرانهای شناساییشدۀ مؤثر بر کارکرد شهرهای کوچک این ناحیه در وضعیت ناپایدار است. از بین 37 عامل و پیشران شناساییشده، 15 عامل و پیشران با ماهیت بیشتر اقتصادی، بهعنوان عوامل کلیدی در آیندۀ کارکرد شهرهای کوچک در سیستم شهری این ناحیه شناخته شدهاند.
