فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

مقدمه: رفتار مالی خانوارها در جوامع اسلامی تحت تأثیر اصول شریعت، مانند حرمت ربا و تشویق به انفاق، قرار دارد. اقتصاد اسلامی با ارائه چارچوبی هنجاری، فراتر از ملاحظات صرفاً مادی، به تحلیل رفتار مالی می‌پردازد. با این حال ادبیات موجود دچار فقدان مدل‌های ریاضی پویا و داده‌های تجربی برای تحلیل کمی این تأثیرات است. هدف: این پژوهش با هدف تحلیل پویای تأثیر پایبندی به موازین شرعی بر الگوی مصرف، پس‌انداز و تخصیص منابع مالی خانوارهای ایرانی انجام شده است. هدف اصلی ارائه یک مدل ریاضی پویاست که متغیرهای اسلامی مانند انفاق و پرهیز از ربا را در کنار متغیرهای متعارف مصرف و پس‌انداز تلفیق می‌کند. روش‌شناسی: پژوهش حاضر از یک رویکرد ترکیبی استفاده کرده است که شامل مدل‌سازی ریاضی پویا، گردآوری داده‌های تجربی از طریق پرسشنامه‌ای جامع از 412 خانوار در پنج شهر ایران (تهران، مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز) در سال 1403 و تخمین و شبیه‌سازی پارامترهای مدل با روش حداقل مربعات غیرخطی (NLS) می‌شود. یافته‌ها: نتایج تجربی تحلیل‌ها نشان داد که پایبندی به اصول شریعت به طور معناداری الگوهای مصرف، پس‌انداز و تخصیص منابع را تغییر می‌دهد. همبستگی مثبت و قوی (73/0) بین α(t) و انفاق (Z(t)) و همبستگی منفی (61/0-) بین α(t) و درآمد ربوی (R(t)) مشاهده شده است. خانوارهای با پایبندی بالا (α(t) > 0.7) منابع بیشتری به انفاق و پس‌انداز اختصاص داده‌اند، مصرف متعادل‌تری داشته‌اند و به طور چشمگیری از ربا دوری کرده‌اند. درمقابل خانوارهای با پایبندی پایین، مصرف بالاتر و استفاده بیشتری از ابزارهای ربوی گزارش کرده‌اند. نتیجه‌گیری: این مطالعه نشان می‌دهد موازین شرعی نقش محوری و کمّی در شکل‌دهی به رفتار مالی خانوارها ایفا می‌کنند. یافته‌ها پیامدهای مهمی برای سیاست‌گذاری مالی در نظام‌های اسلامی دارد و بر ضرورت توسعه ابزارهای مالی مشروع و کارآمد برای پاسخ‌گویی به ترجیحات خانوارها تأکید می‌کند.