ارزیابی و اولویت بندی جامعیت نسبی الگوهای بانکداری اسلامی در جمهوری اسلامی ایران
نویسندگان
1 گروه مالی، دانشکده معارف اسلامی و مدیریت، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران ، ایران
2 دانش آموخته دکتری اقتصاد اسلامی
3 دانشکده اقتصاد، دانشگاه جامع امام حسین، تهران، ایران
doi
10.22034/iec.2025.2042659.2804چکیده
به زعم بسیاری از اقتصاددانان، با سپری شدن قریب به 40 سال از تصویب قانون عملیات بانکی بدون ربا در اقتصاد ایران، همچنان چالشهای متعددی تا تحقق کامل بانکداری اسلامی در کشور وجود دارد. در این مدت با رویکردهای متفاوت نسبت به بانکداری اسلامی، الگوهای مختلفی به منظور حذف ربا از نظام بانکی و تحقق بانکداری اسلامی پیشنهاد شده است. مطابق آسیبشناسی صورت گرفته در این پژوهش، الگوهای یادشده نگاه جامعی به چالشهای پیشروی تحقق بانکداری اسلامی در کشور نداشتهاند و همین امر مانع اجرایی شدن بسیاری از الگوهای مطرح شده در این حوزه شده است. بدین ترتیب مسئله این پژوهش عبارت است از: سنجش جامعیت الگوهای بانکداری در ایران در راستای تحقق بانکداری اسلامی. پژوهش حاضر با اولویتبندی چالشهای پیشروی بانکداری اسلامی در سه محور اقتصادی، شرعی و نهادی، ضمن آسیبشناسی الگوهای مذکور، به بررسی میزان جامعیت آنها در پاسخگویی به این آسیبها پرداخته است. این پژوهش که با مراجعه به منابع کتابخانهای و روش تحلیل سلسلهمراتبی صورت پذیرفته، در ادامه میزان اهمیت محورهای مذکور و چالشهای مرتبط با آنها را اولویتبندی نموده و در نهایت ضمن معرفی مهمترین چالش، به رتبهبندی الگوها پرداخته است. نتایج نشان میدهد که محورهای شرعی، نهادی و اقتصادی به ترتیب مهمترین محورها و مولفه «تضمین سودعلیالحساب و پرداخت سود قطعی به سپردهگذاران» به عنوان مهمترین چالش (در محور شرعی) میباشد. همچنین مطابق نتایج پژوهش، الگوهای «تفکیک خدمات (حساب جاری) بانک از (حساب) سرمایهگذاری» و «بانکداری مبتنی بر عقود و ریسکپذیری مشتریان»، از اثربخشی و جامعیت بالاتری نسبت به سایر الگوها برخوردارند.
