خودسازماندهی جهاد در قرآن کریم: همکاری مشروط یا دگرگونی ترجیحات؟ بهسوی یک نظریه اسلامی
نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اهلالبیت علیهمالسلام دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
2 دانشیار، گروه اقتصاد، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
3 فارغالتحصیل کارشناسی ارشد اقتصاد اسلامی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران
doi
10.22034/iec.2025.2017908.2695چکیده
تأمین امنیت هدف اصلی هر حکومت و تزکیه مؤمنان از اهداف اصلی جامعه ایمانی است. آیات زیادی از قرآن به شرح جنگهای پیامبر پرداخته است که بهصورت خودسازماندهی (مشارکت داوطلبانه) و برای غلبه بر مسأله سواری رایگان (ناشی از انگیزه منفعتطلبی) سامان مییافت. در نسخه همکاری مشروط از خودسازماندهی، انگیزه مقابلهبهمثل محل تمرکز اصلی است. آخرتطلبی انگیزه دیگری است که میتواند برای افزایش مشارکت داوطلبانه استفاده شود. تمرکز اصلی جهاد در قرآن کدام انگیزه است و چگونه از آن بهره میبرد؟ برای پاسخ به این سؤال شواهد مربوط به کاربرد دو نظریه همکاری مشروط و دگرگونی ترجیحات در اقتصاد رفتاری و آزمایشگاهی مورد کاوش قرار میگیرد. برای این کار ابتدا آیات جهاد در قرآن استخراج شده و سپس دو نوع انگیزه موجود در هر کدام از عوامل مؤثر بر کاهش سواری رایگان (مقابلهبهمثل و آخرتطلبی) از جمله هویت، رهبری، مجازات، جداسازی (تمیز)، و... استخراج شده و با یکدیگر مقایسه میشوند. یافتهها نشان میدهد اولاً تمرکز اصلی بر آخرتطلبی است، و ثانیاً قرآن آن را مفروض نگرفته و بر شکلگیری آن در جهاد (تمحیص قلوب) تمرکز دارد؛ لذا میتوان خودسازماندهی جهاد در قرآن را نوع دیگری از کنش جمعی به نام همکاری غیرمشروط مبتنی بر تحول ترجیحات نامید.