فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

«چرخیات» نوعِ ادبی ناشناخته ­ای در تاریخ ادبیات فارسی است.با آنکه در تمام دوره ­های شعر فارسی(از آغاز تا پایان دورة قاجار)نمونه ­هایی از چرخیات می­توان یافت؛امّا به سبب آنکه تا قرن نهم، نام مشخصی بر آن ننهاده ‌اند­، ناشناخته مانده است. چرخیات شعری است، در قالب قصیده که شاعر،چرخ (=آسمان) و ستارگان و بروج فلکی را توصیف می­کند و گاه با نیروی خیال، به معراج می­رود (= معراج الخیال) تا مدحِ ممدوح را از زبان چرخ و آنچه در آن است، بیان کند. در این مقاله برای نخستین بار، چرخیاتی از معروف­ترین شاعران زبان فارسی، از لابه­لای دیوان ­ها و تذکره ­ها استخراج شده است تا به این پرسش­ها پاسخ داده شود که نخستین نمونة چرخیات،از چه زمانی پدید آمده است و سابقة کاربرد این نام، برای این نوع شعر از کجاست؟ موضوع و محتوای چرخیات چیست و مخاطب آن کیست؟ چرخیات در سیر تاریخی خود، چه دگرگونی ­هایی را پذیرفته است و مناسبات متون در این نوع شعر، چگونه است؟ آیا چرخیات در ساختار سنّتی قصیده ­های مدحی و صرفاً در تشبیب قصیده ­ها، نمودار شده یا در دوره­ های بعد، کلّیت شعر را فرا گرفته است و به صورت نوع ادبی مستقلّی در شعر فارسی نمایان شده است؟