اقتصاد اسلامی و شناسایی مؤلفه‌های افشا در گزارشگری مالی اسلامی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای حسابداری دانشگاه ازاد اسلامی واحد قم

2 دانشیارگروه حسابداری، پردیس فارابی دانشگاه تهران، ایران

3 گروه حسابداری و مالی، دانشکده مدیریت و حسابداری، پردیس فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران

4 دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم

5 استادیار پژوهشکده پولی و بانکی بانک مرکزی، تهران، ایران

doi
چکیده

در نظام اقتصادی مورد نظر اسلام که در مقایسه با سایر نظام‌های اقتصادی موجود، از نظر اصول بنیادین، ارزش‌های محوری و مؤلفه‌های اساسی دارای تفاوت‌های فراوانی می‌باشد، شفافیت در گزارشگری مالی و ارتقای ظرفیت پاسخگویی نیز دارای تفاوت‌های بسیاری می‌باشد. بر این اساس، هدف پژوهش حاضر شناسایی مؤلفه‌های افشا در گزارشگری مالی با رویکرد اسلامی می­باشد. تحقیق حاضر از نوع کیفی، از لحاظ هدف بنیادی و از نوع توصیفی (غیرآزمایشی) می‌باشد. روش پژوهش روش‌ داده‌بنیاد است. جامعه آماری شامل اساتید، صاحب‌نظران و متخصصان اقتصاد اسلامی بودند که با تعداد 6 نفر از آنان که به روش گلوله برفی انتخاب شدند، مصاحبه صورت گرفت. معیار تعیین حجم نمونه اشباع نظری بود و داده‌ها در سه‌گام کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. پایایی مصاحبه‌ها با دو روش کدگذاری مجدد و استفاده از دو کدگذار تأیید شد. نتایج نشان داد که افشا در نظام گزارشگری مالی اسلامی برخلاف مدل‌های غربی علاوه بر اینکه بایستی در بعد کسب ثروت (همان درآمد) و سود انجام شود، بلکه ضروری است افشا در توزیع ثروت و سود نیز صورت پذیرد. علاوه بر این افشا تحت تأثیر ارزش‌های حاکم بر نظام اقتصادی اسلامی (ارزش‌های بنیادین و ارزش‌های عمومی) صورت می‌پذیرد و عواملی نظیر اهداف استفاده‌کنندگان و نقش نهادهای تأثیرگذار بر آن مؤثر واقع می‌شوند. چنین نظام افشا موجب نتایجی همچون گزارشگری طبقه‌بندی عقود اسلامی و مالیات اسلامی‌ شده و در نهایت منجر به تأمین منافع ذینفعان و ذی‌حقان خواهد شد.