تأمین منافع عمومی از طریق رفتار عقلایی در اقتصاد سیاسی جدید و نهج البلاغه
نویسندگان
1 مجتمع آموزش عالی علوم انسانی وابسته به جامعه المصطفی العالمیه
2 استادیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
doi
چکیده
چگونگی تأمین منافع عمومی از طریق بهینهیابی فردی مسأله روز اقتصاددانان در هر دو حوزة نظری و عملی است. چگونه میتوان افرادی را که با انگیزة خودخواهی بهدنبال بیشینهسازی منافع شخصی خود هستند به پیگیری منافع عمومی ترغیب کرد؟ در پاسخ به این پرسش، نظریهپردازان اقتصاد سیاسی جدید دستیابی به منافع عمومی از طریق بهینهیابی فردی را سادهانگارانه تلقی کرده و به اقتصاددانان پیشنهاد میدهند در هنگام توصیههای اقتصادی به سیاستمداران، این موضوع را در نظر بگیرند. براساس چارچوب تحلیلی آنان، رفتار عقلایی در شرایط اطلاعات ناقص اقتضا دارد که مردم عادی انگیزهای برای هزینه کردن در بخش کالاهای عمومی را نداشته و بهدنبال استفاده از سواری مجانی باشند. گروههای فشار و بوروکراتها از اطلاعات خود برای منفعت شخصی و ضرر منافع عمومی بهرهبرداری کرده و سیاستمداران نیز منافع عمومی را فدای حفظ قدرت کنند. این چارچوب تحلیلی، با الگوهای رفتاری در اسلام که یکی از آنها امام علی(ع) باشد، سازگاری ندارد. در چارچوب تحلیلیِ استنباطشده به روش توصیفی-تحلیلی از سخنان حضرت در نهج البلاغه، تأمین منافع عمومی در راستای انگیزة شخصی افراد برای منافع فردیشان قرار میگیرد. براساس این تحلیل، افراد منافع شخصی خود را در منفعت اخروی میبینند که تنها با جلب رضایت خداوند حاصل میشود. انگیزة بیشینهسازی رضایت خداوند، ضمن اینکه به رفتار عقلایی بازیگران اصلی جامعه جهت واحد میدهد، همة رفتارها را در تأمین منافع عمومی بسیح کرده و همافزایی بهوجود میآورد. تحقق این شرایط، بستگی به تربیت توحیدی افراد جامعه، وجود حکومت دینی و ولایتپذیری مردم دارد.
