معامله کالا به نرخ روز در خردهفروشیها؛ بررسی اخلاقی و فقهی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری دانشگاه معارف اسلامی قم، گروه معارف اسلامی، واحد تهران شرق، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
چکیده
در این مقاله بعد از طرح یک مسأله از شاخه اخلاق کاربردی تجارت و اشاره به پیشینه عام آن، ادعا شده که لزومی ندارد خردهفروشان کالا را به قیمت خرید محاسبه کنند، بلکه آنها حق دارند و حتی گاهی واجب است دارایی خود را به نرخ روز به فروش برسانند. در بیان ادله موافق، ابتدا با تعریف دارایی و ملاک ارزش اقتصادی سعی شده تا اثبات شود که اگر خردهفروش داراییاش را به قیمت سابق محاسبه کند، متضرر می-گردد. در مرحله بعد به سه اصل وجوب حفظ مال، لاضرر و قاعده طلایی استدلال شده تا اثبات شود که کاسب از نظر اخلاقی حق دارد کالا را به قیمت روز بفروشد، حتی ادعا شده بنا بر حکم قاعده طلایی و استفاده از حق سرمایهگذاری فرد میتواند تحت شرایطی بدون فرض ضرر، از فروش کالا به نرخ روز سود اضافی کسب کند. در تبیین استدلالهای مخالف فرض گرانفروشی و غبن در این نوع محاسبه قیمت مردود اعلام میشود. البته با تمسک به اصل ایثار در اخلاق اسلامی بیان شده که خوب است در صورتهای خاص خردهفروش جنسش را به قیمت سابق بفروشد اما الزامی ندارد و بلکه گاهی منع میشود. دو نقد دیگر از مخالفین با تمسک به اصل زهد و انصاف بیان و پاسخ داده میشود. این مسأله از حیث اخلاقی بررسی شده و ارتباطی به جنبه حقوقی آن ندارد. روش پژوهش غیر از استدلالهای عقلانی، تمسک به دلایل نقلی اسلامی را نیز شامل میگردد. گاهی از احکام فقهی موافق اخلاق، به عنوان شاهد استفاده میشود.